Dit jaar is het 350 jaar geleden dat Rembrandt overleed. Het hele jaar staat daarom in het teken van Rembrandt, zijn leven en zijn werk wordt met meerdere tentoonstellingen door het hele land herdacht en geëerd.

Museum Het Rembrandthuis organiseert dit jaar drie tentoonstellingen, te beginnen met Rembrandt’s Social Network.

Over Het Rembrandthuis

Rembrandthuis rondleiding Het museum is gevestigd in het huis waar Rembrandt tussen 1639 en 1658 woonde en waar hij zijn atelier had. Hier liggen zijn voetstappen en voel je zijn aanwezigheid. Het atelier ziet eruit alsof de meester zo binnen zal stappen. Hier ontving Rembrandt zijn vrienden en opdrachtgevers. De perfecte locatie om eens te kijken wie er tot de vriendenkring van Rembrandt behoorden, wie zijn vrienden waren en hoe een vriendenkring in de 17de eeuw was opgebouwd. Zo zien we wie tot de inner circle van Rembrandt behoorde en leren we Rembrandt beter kennen.

Vrienden in de 17de eeuw

Net zoals Facebook je vraagt om je vrienden te rangschikken in beste vrienden, vrienden, kennissen of familie, zie je in de 17de eeuw ook verschillende combinaties van vriendschappen. Iedereen waarmee je een vertrouwensrelatie had was een vriend van je. Dit waren naast vriendschappelijke relaties ook zakelijke relaties en familie. Museum Het Rembrandthuis maakt een verdeling in jeugdvrienden, bloedvrienden, kunstvrienden, kunstkenners en vrienden in tijd van nood.

Jeugdvrienden

Rembrandt groeide op, en woonde tot zijn 26ste, in Leiden. Een jeugdvriend van hem was de kunstenaar Jan Lievens met wie hij in Leiden een atelier deelde. Beide kunstenaars waren ongeveer even oud en gingen allebei in de leer bij Pieter Lastman. Er ontstond een vriendschappelijke rivaliteit en Lievens was een belangrijke inspirator voor Rembrandt. In de tentoonstelling hangt een prachtig door Lievens geschilderd portret van de jonge Rembrandt uit 1629.

Een andere belangrijk persoon uit de Leidse jaren van Rembrandt is Constantijn Huygens die ook een belangrijke inspirator was. Huygens zorgt er onder andere voor dat Rembrandt opdrachten van het hof krijgt. Dat Rembrandt hem als een belangrijke vriend ziet blijkt uit een brief die hij aan Constantijn Huygens schrijft en die in de tentoonstelling te zien is. Rembrandt noemt in de brief specifiek de vriendschap met Huygens en gebruikt hiervoor veel ingewikkelde zinnen om zichzelf belangrijk te maken.

Bloedvrienden

Dit zijn familieleden van Rembrandt die een grote rol speelden in zijn sociale en economische leven. In zijn geval gaat het dan niet zozeer om zijn eigen familie, maar vooral om de familie van zijn vrouw, Saskia van Uylenburgh. De familie van Uylenburgh had aanzien en geld, en hun status straalde af op Rembrandt en was belangrijk bij het krijgen van nieuwe opdrachten.

We zien hier een kopie uit Antwerpen van het portret wat Rembrandt van Saskia maakte: Saskia en profil in rijk gewaad en waarvan het origineel in Kassel hangt. Dit originele portret is op het moment te zien in de tentoonstelling, Rembrandt & Saskia: Liefde in de Gouden Eeuw in het Fries Museum in Leeuwarden. Als Rembrandt na de dood van Saskia in financiële problemen komt is hij genoodzaakt het schilderij van Saskia verkopen en laat door zijn atelier deze kopie maken.

Hoogtepunt van de tentoonstelling

Rembrandt |  Portret van Titus

Portret van Titus, ca.1660, Olieverf op doek, 81.5 x 78.5 cm, Baltimore, Museum of Art (The Mary Frick Jacobs Collection)

Dit portret is het hoogtepunt in de tentoonstelling en één van de meest originele portretten van Titus, de zoon van Rembrandt. Het gaat om een informeel portret. Titus is hier ongeveer 19 jaar en is ontspannen. Hij hangt een beetje onderuitgezakt en scheef in zijn stoel. Hij heeft een glimlach rond zijn mond en een hand onder zijn kin. Hij is thuis en op zijn gemak. Het portret is op een losse manier geschilderd en daarmee typerend voor het contact wat Rembrandt met zijn bloedvrienden, het is een informeel en origineel portret.

Na de dood van Saskia, door een hoog uitgavenpatroon en teruglopende opdrachten ging Rembrandt in 1656 failliet. Door een constructie waarin Titus en Hendrickje Stoffels samen een kunsthandel dreven, gespecialiseerd in het werk van Rembrandt, werden schuldeisers op afstand gehouden. Titus en Hendrickje waren zo dus, op het moment dat dit portret werd geschilderd, in feite de werkgevers van Rembrandt. Toch merken we daar niets van. Uit de manier waarop TItus is geportretteerd blijkt dat vader en zoon vriendschappelijk met elkaar omgingen en een leuke relatie hadden.
Dit portret is typerend voor de manier waarop Rembrandt met zijn bloedvrienden omgaat, informeel, je voelt dat er interactie is tussen schilder en geportretteerde.

Kunstvrienden

Rembrandt had meerdere kunstvrienden, met wie de interesse in kunst de basis voor de vriendschap was. En met vrienden doe je leuke dingen, zoals wandelen en tekenen. Als Rembrandt zijn huis verliet, was de Montelbaanstoren het eerste wat hij zag. In de jaren 1640 trok hij er, vaak met zijn kunstvrienden, regelmatig op uit om te tekenen in de landelijke omgeving van Amsterdam.

Amsterdam was toen natuurlijk een stuk kleiner dan nu en vanuit zijn huis aan de Jodenbreestraat was Rembrandt in korte tijd buiten de stad. Hij liep langs de Diemerdijk richting Diemen of langs de Amstel naar Ouderkerk. Onderweg maakte hij kleine tekeningen en schetsen, waarin we zelfs nu nog bepaalde punten en situaties herkennen. Twee van de kunstvrienden die regelmatig met Rembrandt meewandelden waren  Roelant Roghman en Gerbrand van den Eeckhout. Grappig is het om te zien dat ze op hun uitstapjes vaak dezelfde soort tekeningen maakten.

Kunstkenners

Met zijn kunstkenners-vrienden kon Rembrandt over kunst praten. Het waren veelal bevriende verzamelaars die kunstwerken van Rembrandt kochten en hem aan nieuwe opdrachten hielpen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan Jan Six I van wie Rembrandt in 1647 een portret ets maakte. Op deze portret ets zien we een staande Six die is uitgebeeld als kunstkenner, hij leunt ontspannen in het raamkozijn en bestudeert een blad.
Na zijn ontstaan was deze portret ets al spraakmakend. Rembrandt had er veel werk van gemaakt. Six is modieus gekleed en omringd door verschillende attributen: een zwaard, een wandelstok, boeken, manuscripten en kunstwerken. Het werk is informeel, ongewoon van compositie en tegelijk bijzonder geraffineerd uitgevoerd met rijke schakeringen van licht en donker.

Het jaar 1642 was een gedenkwaardig jaar voor Rembrandt. Hij voltooide de Nachtwacht én zijn vrouw Saskia van Uylenburgh kwam te overlijden. Na de dood van Saskia nam Rembrandt vrijwel geen nieuwe portretopdrachten meer aan. In plaats daarvan ging hij historiestukken schilderen die vooral door zijn kunstkenners-vrienden werden gekocht.

Vrienden in het tijd van nood

Rond 1655 kwam Rembrandt in grote financiële problemen en in 1656 ging hij failliet. Als gevolg hiervan moest hij zijn huis en eigendommen verkopen. In deze moeilijke periode is hij geholpen door een paar trouwe vrienden, waaronder de verzamelaar Abraham Francen die Rembrandt vanaf 1653 zakelijk en financieel ondersteunde. Van Francen maakte Rembrandt een bijzondere portret prent. Francen zit te midden van zijn kunstcollectie en bestudeert een kunstwerk bij het licht van het raam. Hij oogt zeer ontspannen, is waarschijnlijk thuis, zijn kraag is los en hij lijkt zich totaal niet bewust van de kijker. Dat Rembrandt hem zo heeft afgebeeld, geeft aan dat de beide heren heel vertrouwd met elkaar waren.

Portret Arnold Tholinx, 1656

Rembrandt, Portret van Arnold Tholinx
Ook van Arnold Tholinx maakte Rembrandt een informeel portret. Het portret is eenvoudig van opzet en heel los geschilderd. Tholinx is ontspannen afgebeeld en heeft zijn mond iets geopend. Het lijkt alsof hij in gesprek is met Rembrandt.

Wat voor een vriend was Rembrandt?

Rembrandt was een goede netwerker en zette zijn sociale netwerk actief en doelbewust in. Hij had familie en vrienden die hem hielpen, zijn kunstwerken kochten, hem geld leenden, inspireerden en hielpen om kopers voor zijn werk te vinden.
In Rembrandt’s Social Network leer je Rembrandt beter kennen via zijn vrienden. De portretten die hij maakte van zijn familieleden en vrienden zijn door de informele en intieme sfeer, uniek in de 17de eeuw.

De tentoonstelling geeft een boeiend overzicht van het kunstenaarsleven in de 17de eeuw en is dynamisch opgebouwd. Museum Het Rembrandthuis is als voormalig woonhuis van Rembrandt de perfecte locatie om te reflecteren op het leven van Rembrandt. Je verwacht bijna dat hij zo komt binnenwandelen en je voelt Rembrandt echt heel dichtbij.

De tentoonstelling Rembrandt’s Social Network is te zien tot en met 19 mei 2019 te zien in Museum Het Rembrandthuis. Kijk voor openingstijden en aanvullende informatie op de website van het museum.

Bekijk onze pagina over het Rembrandtjaar voor alle activiteiten en tentoonstellingen.