Tekst: Erik Schmitz 

Foto: Jacob Olie / Stadsarchief Amsterdam

Kleumend staat de negenjarige Jan Olie op het ijs van een stijf bevroren poldersloot. Het is de koudste winter sinds mensenheugenis, en op deze nevelige dag maakte Jacob Olie met zijn kinderen een wandeling over het Rustenburgerpad aan de zuidkant van de stad. In zijn negatievenschriftje schreef hij later: ‘Rustenburgerpad bij winter 90/91, 3 stuks.’ Op een andere foto zien we zijn dochter Aagje en oudste zoon Jacob in een van de akkertjes van een tuindersbedrijf (of de jongste telg, de net vierjarige Willem Olie, ook mee was, is op de foto’s niet te zien). Verspreid langs de paden tussen de Amstel en de Boerenwetering lagen kleine familiebedrijfjes waar op koude grond en in lage kassen groenten voor de stad werden geteeld. Zo’n bedrijfje is ook achter de bibberende Jan Olie te zien. Bij de openstaande schuurdeur liggen de manden waarmee na de winter de eerste voorjaarsgroenten weer naar de stad zullen worden gebracht. De tuinder met zijn schepnet staat tussen de openstaande deuren van een schuitenhuis. Van oudsher brachten de tuinders hun producten met schuitjes naar de groentemarkt, in deze jaren nog op de Prinsengracht.

De winter was in 1890 onverwacht vroeg ingevallen. Na een kort vorstaanval in november volgde er strenge vrieskou op 8 december 1890, die aanhield tot 22 januari 1891. Af en toe viel er ook wat sneeuw. De Amsterdammers konden onbekommerd over het dichtgevroren IJ lopen. Een bruggetje overspande de met moeite opengehouden vaargeul. De verslaggever van het Algemeen Handelsblad schreef op 25 december dat het ijsspektakel welhaast leek op een Zwitserse berggletsjer in de wolken, toen rond die dag de mist de vormen van de stad omhulde en schaatsers als nietige zwarte figuurtjes tussen de nevelslierten over het ijs bewogen.

Het Rustenburgerpad dat Jacob Olie zag, veranderde in de jaren rond 1900 in de stadse Rustenburgerstraat. Nu, ruim een eeuw later, lijkt het wel of de ouderwetse winters zich net als de gletsjers hebben teruggetrokken in het verleden. Maar als de weersomstandigheden net als in 1890-1891 op de juiste wijze samenspannen, kunnen we toch nog eens onbekommerd over het IJ naar de overkant wandelen.

Meer toen en nu foto's? Check @thenandnowamsterdam op Instagram.