AmsterdamREALTIME 2002

Over de installatie

In 2002 ontwikkelden kunstenaar Esther Polak, vormgever Jeroen Kee en Waag Society (nu Waag Futurelab) de installatie Amsterdam REALTIME. Daarin gebruikten ze iets wat toen helemaal nieuw was: GPS-technologie. Ze wilden onderzoeken of het mogelijk was om een kaart van Amsterdam te maken die zichzelf zou tekenen. Hun mediakunstproject liet toen al op speelse wijze zien hoe GPS-technologie de menselijke oriëntatie en ruimtelijke beleving zou veranderen.

AmsterdamREALTIME is gerestaureerd en weer te bekijken. De oorspronkelijke Flash-gebaseerde animatie uit 2003 en het bijbehorende webplatform zijn opnieuw toegankelijk gemaakt volgens hedendaagse technische standaarden. Ook zijn er filmpjes te zien waarin deelnemers aan het woord komen.

Sporen door de stad

Twee maanden lang werden 63 vrijwilligers met GPS gevolgd tijdens hun dagelijkse bewegingen in de stad. Deze sporen werden vervolgens digitaal als witte lijnen op een zwarte achtergrond getekend. De lijnen waren scherp of wazig, afhankelijk van de nauwkeurigheid van de GPS-ontvangst. Een kleurverandering van wit naar geel naar rood gaf een grotere reisfrequentie aan. Onverwacht verschenen er rode stippen wanneer deelnemers tot stilstand kwamen.

De kaart werd ook beïnvloed door verschillende vervoersmiddelen: een fietser produceert heel andere sporen dan iemand die met de auto rijdt. Toen de deelnemers zich bewust werden van de resultaten van hun mapping, probeerden sommigen zelfs figuratieve GPS-tekeningen te maken. De uiteindelijke kaart toont een stad die niet bestaat uit gebouwen, wegen en water, maar uit de bewegingen van haar inwoners.

Wat betekent GPS voor onze privacy?

In 2026 heeft elke telefoon GPS ingebouwd en is vrijwel iedere stap van elke inwoner te traceren. Wat betekent dat voor onze privacy, de data die we genereren, en ook voor onze ervaring van de fysieke stad?

AmsterdamREALTIME kwam tot stand in het toenmalige Gemeentearchief, in de Tolstraat met steun van het Amsterdam Fonds voor de Kunsten, en de Mondriaan Stichting.