Abel Herzberglezing door Alicja Gescinska

Hand van hoop: reflecties op de vrede en het wrede in de mens

Alicja Gescinska is filosoof. In haar werk richt ze zich op thema’s als vrijheid, waarheid en menselijkheid. Met essays, romans, poëzie en theater heeft ze zich ontwikkeld tot een invloedrijke stem. Haar werk werd meermaals bekroond, waaronder met de 'Socratesbeker 2026' voor 'Vrouwen in duistere tijden'.

De lezing

Het is een van de favoriete frases van pacifisten wereldwijd: vechten voor vrede is even absurd als neuken voor maagdelijkheid. Wie geen oorlog wil, moet alleen maar de wapens weigeren. Maar is het wel zo simpel? En is pacifisme altijd een deugd en nobel? Is geweldloosheid tegenover gewelddadigheid soms geen vrijgeleide voor het uitleven van het kwaad?

Schandvlek in de geschiedenis van de mensheid

Al meer dan vier jaar is het Europese continent getekend en gelittekend door een bloederige oorlog. Die oorlog confronteert ons met de donkere diepte in de mens; een afgrond waarin de wreedaardigheid van onze soort zich openbaart. Een van de pijnlijkste symbolen daarvan is een klein stadje ten noorden van Kyiv, waarvan de naam een omineuze schandvlek in de geschiedenis van de mensheid is geworden: Boetsja. Wat leert ons wat daar is gebeurd over de mens? Deze lezing reflecteert op het kwaad in onze soort, en het antwoord dat wij daarop kunnen, en zouden moeten geven. Hoe kunnen we wreedheid voorkomen, hoe kunnen wij in de mens het eeuwige wrede ombuigen tot duurzame vrede?

Over Abel Herzberg en de Abel Herzberglezing:

Abel J. Herzberg was de zoon van Joden die rond 1880, in de jaren van de pogroms, Rusland ontvluchtten en zich in Amsterdam vestigden. In 1944 werden hij en zijn vrouw Thea Loeb naar het concentratiekamp Bergen-Belsen gedeporteerd, dat zij beiden overleefden. Kort na zijn terugkeer schreef Herzberg onder anderen Amor fati, ‘de aanhankelijkheid aan het levenslot’, waarin hij op unieke, haast bovenmenselijke wijze een poging doet het kwaad te begrijpen. Hij spreekt de hoop uit dat de kennis van wat er is gebeurd zal bijdragen aan het inzicht in waartoe de mens in staat is. Hij beschrijft de totalitaire verleiding en onderzoekt de opkomst en denkwereld van het nationaal-socialisme.

De Abel Herzberglezing wordt sinds 1990 door de Rode Hoed in samenwerking met dagblad Trouw georganiseerd. Prominente schrijvers en politici spreken een lezing uit ter nagedachtenis aan het gedachtengoed Abel Herzberg. Eerder werd de lezing gehouden door onder anderen Francine Houben (2024), Frans Timmermans (2023), Rob Jetten (2022), Femke Halsema (2021), Hugo de Jonge (2020), Robbert Dijkgraaf (2019), Sigrid Kaag (2018) en vele anderen.