Ik ben gisteravond bij de feestelijke opening van het Holland Festival geweest. Veel chique mensen. De koning en de koningin waren er ook. Hij met koninklijke statigheid en zij supersexy. Zoals altijd eigenlijk. De chique mensen probeerden stiekem foto’s van ze te maken. De iets chiquere mensen deden alsof ze het majesteitelijke echtpaar niet zagen. De echt chique mensen schudden hen de hand en begeleidden hen naar binnen.

Tribune van hout en metaal

Toen de eregasten van de avond goed en wel onthaald waren, was het tijd voor de voorstelling. Ik nam plaats op de gigantische industriële tribune, een constructie van onbewerkt hout en metaal. Naast me op de tribune zat een oudere man, ook van de pers, die me waarschuwde voor eventuele onverwachte hoestbuien. Hij had bronchitis. Ik waarschuwde hem voor eventuele onverwachte hoestbuien, gewoon omdat ik verkouden was. Hij had een gevulde koek bij zich en ik chocola. We mochten geen foto’s maken tijdens de voorstelling maar we deden het stiekem toch.

The Head and The Load heet het stuk. De titel staat geprojecteerd op een groot doek dat het belangrijkste onderdeel van het decor vormt. Op dit doek komen beelden voorbij van de Zuid-Afrikaanse kunstenaar William Kentridge, die ook verantwoordelijk is voor het concept en de regie. De titel is ontleend aan het Ghanese spreekwoord ‘The head and the load are the troubles of the neck’ en verwijst naar de bijna twee miljoen Afrikaanse burgers die tijdens de Eerste Wereldoorlog werden ingezet om de lasten van deze krankzinnige Europese oorlog te dragen. Figuurlijk, maar ook letterlijk. De gekoloniseerde bevolking van verschillende Afrikaanse landen werden als dragers ingezet aan de Franse, Duitse en Britse fronten. Onderweg stierven velen, door kogels, ziekten, vermoeidheid. Het zijn levens die zelden herdacht worden.

Eerbetoon aan vergeten levens

Het stuk vertelt dit verhaal, maar heeft geen plot. Er zijn geen duidelijke dialogen en personages. Het is een collageachtige voorstelling. Dans, muziek, theater, beeldende kunst, film en schaduwspel komen allemaal samen in deze ambitieuze gigaproductie. Meer dan naar een theatervoorstelling kijk je naar een bewegend kunstwerk. Soms gebeurt er zo veel op het vijftig meter brede podium dat je niet weet waar je kijken moet. Het stuk is een portret van de verhoudingen tussen kolonisator en gekoloniseerde. Op het toneel wordt een witte vrouw, als personifiëring van het Duitse keizerrijk, traag en slepend voortgeduwd door een van de dragers. Het stuk is een blik op het conflict van trouw zweren aan een vlag die niet de jouwe is. ‘Why are they invited to die for a cause, which is not theirs?’, vraagt een van de naamloze karakters zich af. Het koor zingt het Engelse volkslied, maar de victorieuze melodie komt vertraagd en somber uit de kelen van het ensemble. Het klinkt meer als een begrafenishymne dan als lofzang op de natie. Het stuk is een pijnlijke herinnering aan een grauw verleden: op het doek wordt de kaart van Afrika geprojecteerd, in stukken geknipt, in elkaar geplakt, weer verknipt, weer in elkaar geplakt. Het stuk is een tegengeluid van een continent dat door jaren onderdrukking overschreeuwd werd door de westerse grootmachten. Wanneer een viool een zoete Oostenrijkse melodie inzet, wordt deze weggespeeld door een oorlogslied in het Zoeloe. Het stuk is een herinnering aan het geweld en de verschrikkingen van oorlog: het koor barst los in een imitatie van geweerschoten, steeds harder en indringender. Het stuk is een eerbetoon aan vergeten mensenlevens: het stuk eindigt met namen van Afrikanen die tijdens de Eerste Wereldoorlog gestorven zijn. En bovenal roept The Head and The Load de vraag op welke oorlogsslachtoffers men herdenkt en welke levens vergeten worden: ‘Some people are buried in mass graves; some people have no graves at all’, zegt een personage. Sommigen is het leven al ontnomen voordat ze sterven: ‘They have no names, because they are not men; they have no numbers, because they are not soldiers. You just put a cargo on their head, and that’s it.’ In de geschiedenisboeken kent de oorlog alleen Europese helden. Het stuk kaart dit probleem aan en is tegelijkertijd onderdeel van het antwoord door deze vergeten geschiedenis aan een grotendeels onwetend publiek te tonen.

Culturele jetset

The Head and The Load is een prachtige, beeldende en muzikale voorstelling met een belangrijk thema. Het publiek barst uit in applaus en de man naast me in zijn anderhalf uur lang ingehouden hoestbui. Na een staande ovatie van de enthousiaste tribune druppelt de zaal weer leeg. Het Holland Festival is een chique bedoening, dus na afloop is er een feestelijke borrel. En die is ook toegankelijk voor jonge mensen die niet bij de culturele jetset horen. Het Holland festival biedt bij de HF Young selectie, bestaande uit 8 voorstellingen, een aantal HF Young kaarten aan, bedoeld voor jonge mensen (mensen jonger dan 39 jaar). Als je erg van feestelijke borrels houdt is dat misschien reden genoeg om  je aan te sluiten bij HF Young, maar je krijgt als onderdeel van de HF Young community ook nog eens fikse kortingen op bijna alle voorstellingen. En die voorstellingen zijn meestal heel bijzonder en echt de moeite waard. Dus met je HF Young ticket kun je een beetje mensen kijken én een hele mooie voorstelling zien. Met na de voorstelling een drankje bij de -  jawel - vipborrel, want een consumptiebon is ook bij het ticket inbegrepen.

Kijk voor het hele programma op: https://www.hollandfestival.nl/nl/

En kijk voor meer informatie over HF Young, de voordelen en de voorwaarden op https://www.hollandfestival.nl/nl/programmacontent/hf-young/