Dit artikel is eerder verschenen in de Uitkrant

Tekst: Stella Vrijmoed

VERTEL EENS

‘Hoe mijn grootouders elkaar hebben ontmoet, waarom we van de ene naar de andere plek zijn gevlucht, hoe je bij het Iraans nieuwjaar vroeg opstaat en alleen kleren mag aantrekken die je nog nooit hebt gedragen.’ Sahand Sahebdivani (39), opgegroeid in een Iraans gezin in Nederland, herinnert zich hoe zijn ouders elke mogelijkheid aangrepen om verhalen te vertellen. Tijdens het koken, voor het slapengaan, als ze in de bus zaten. ‘Terwijl de quality time van mijn Nederlandse vriendjes met hun ouders bijvoorbeeld bestond uit voorlezen of naar musea gaan.’

Vijftien jaar geleden begon Sahebdivani met het vertellen van verhalen voor publiek in zijn eigen huis. Toen nog voor tien man, maar inmiddels trekken zijn storytellingavonden (elke dinsdag, woensdag en vrijdag) in het door hem opgezette cultureel centrum Mezrab aan de Veemkade zo’n tweeduizend bezoekers per maand. Het publiek en de vertellers zijn gemixt, er zijn onervaren en professionele verhalenvertellers en de zaal is gevuld met allerlei nationaliteiten. Sahebdivani: ‘Gisteren hadden we onder meer een Griek, een Irakees, een Brabander en een Nederlandse Amerikaan.’ Dat is meteen ook de kracht van zo’n storytellingavond: iedereen kan het. De laagdrempeligheid maakt het vertellen van verhalen ook voor ‘gewone’ mensen aantrekkelijk en voor de luisteraar herkenbaar. Neem de podcast Echt Gebeurd, een initiatief van Micha Wertheim en Paulien Cornelisse. De podcast wordt opgenomen tijdens maandelijkse vertelavonden in comedyclub Toomler, waar mensen zonder podiumervaring een persoonlijk verhaal vertellen.

Mezrab Storytelling by Karl Giesriegl

SCHUREND GOED

En dat verhaal kan over van alles gaan. Rosa van Toledo (35), redacteur van Echt Gebeurd, kiest met name de verhalen uit waarbij er iets op het spel staat: ‘Een ego, een liefde of zelfs een leven. Als je iets dreigt te verliezen, dan zijn wij geïnteresseerd. We willen eigenlijk juist de antiheld horen spreken.’ Zo hoor je bij Echt Gebeurd verhalen van een Duitslandhater die onverhoopt verliefd wordt op een Duitse, blowende tieners die verkeerde beslissingen nemen en een volwassene die op straat plots geconfronteerd wordt met de muziekjuf die ze vroeger tot in den treure pestte. Kortom: verhalen die een beetje schuren.

En dat boekt succes. De Echt Gebeurd-podcast trekt inmiddels meer dan een half miljoen luisteraars per maand en de shows zijn tot in maart uitverkocht. Volgens Van Toledo komt dat deels door de opmars van podcasts in het algemeen, maar wellicht ook als tegenreactie op het individuele leven van tegenwoordig. ‘Steeds minder mensen gaan bijvoorbeeld naar de kerk. Als zo’n structuur wegvalt, zoeken mensen toch andere manieren om erachter te komen ‘hoe ze kunnen leven’ – een soort voorbeelden.’

Ook Sahebdivani ziet dat steeds meer mensen geïnteresseerd zijn in waargebeurde verhalen die mensen zelf hebben meegemaakt. ‘In de oude traditie van mythen, sagen en volksverhalen vangen mensen het dagelijks leven in een metafoor. Het is iets van onze generaties om geen metaforen, maar persoonlijke verhalen te vertellen. En we gaan natuurlijk ook naar een tijd toe waarin mensen een beetje klaar zijn met sociale media, omdat ze constant naar een schermpje zitten te turen.’

Mezrab Storytelling by Karl Giesriegl

FLIRTEN

In Mezrab zul je niet snel een telefoon zien. ‘Wij vragen aan het begin van de avond nooit of mensen hun telefoon willen uitzetten. In theaters is dat heel gewoon, en dan nog gaat er vaak een telefoon af. Bij ons, en hier zitten vaak zo’n 250 man, hoor ik er bijna nooit een.’ Volgens Sahebdivani heeft dat te maken met de sfeer; Mezrab doet er alles aan om een gemoedelijke huiskamersetting te creëren. Vloerkleden, comfortabele banken, zacht licht, geen podium. En niet te vergeten: vader en moeder Sahebdivani die Iraanse soep maken. ‘Mensen zíjn hier echt, ze komen om samen iets te ervaren. En je wordt hier vriendelijk aangesproken. Dat is in Nederland niet gewoon: als je uitgaat, praat je vrijwel alleen met de mensen met wie je gaat, tenzij je echt gaat fl irten.’ Het vertellen van verhalen in zo’n intieme setting verbindt, zegt Sahebdivani. ‘Niet alleen de luisteraar met de verteller, maar ook de luisteraars onderling.’ Bij Echt Gebeurd vertelt degene die op het podium staat het verhaal uit zijn hoofd, zodat je als publiek kunt meeleven. ‘Opschrijven en voorlezen neemt de spontaniteit weg’, zegt Van Toledo. ‘Het werkt beter om te hakkelen en te zeggen ‘ik weet het even niet meer.’ Dan blijf je op hetzelfde niveau als de luisteraar. Als je je kwetsbaar opstelt, zien we je zonder muren, zonder jezelf beter voor te doen.’ De redacteur ziet ook verbinding ontstaan in Toomler. ‘Er wordt veel nagepraat. Mensen zijn open, vertellers worden aangesproken. Je merkt dat mensen dan meteen tien stappen verder zijn in de kennismaking.’

Mezrab Storytelling by Karl Giesriegl

SERIEUZE KUNSTVORM

Dat blootstellen kan volgens Van Toledo heel confronterend zijn voor de verteller. Maar ook heilzaam: ‘Je leert bepaalde eigenschappen van jezelf kennen. Maar je moet nooit vanuit een open wond vertellen. Storytelling is geen therapie.’ Van Toledo geeft al een paar jaar storytelling-cursussen bij CREA, die altijd vol zitten. Ook Sahebdivani geeft les in verhalen vertellen, maar koppelt daar een belangrijke overtuiging aan: behalve dat het laagdrempelig is en zorgt voor sociale verbinding, is storytelling volgens hem namelijk ook een serieuze kunstvorm, die net als klassieke viool of moderne dans een opleiding verdient. Vandaar de Mezrab Storytelling School, die hij samen met twee partners heeft opgezet.  

‘Storytelling is een serieus vak dat één been heeft in het gewoon samenkomen en vertellen, en het andere been in de kunstwereld.’ Met het Amsterdam Storytelling Festival, dat hij met partner Raphael Rodan programmeert, wil Sahebdivani dit laatste aspect van storytelling uitlichten. ‘Het festival is wat mij betreft een tegenhanger van het sociale vertellen. Daarom doen we het ook in een theater. Met een beetje decor en versterking willen we een meer artistieke, geproduceerde kant van het storytelling laten zien.’

Volgens Sahebdivani komen er steeds meer clubjes die aan verhalen vertellen doen. ‘Heel veel mensen die hier storytelling leren, gaan het op andere plekken ook doen. Ik denk dat het net zo’n legitieme kunstvorm wordt als bijvoorbeeld het theater. Dat je tegen je vrienden zegt: hé, zullen we even een storytellingavondje pakken? Amsterdam is al goed op weg: wij zijn een klein stadje met een heleboel storytellingavonden, meer dan in grotere steden. In dat sociale aspect van storytelling, het samenkomen, denk ik dat Amsterdam de hoofdstad van de wereld gaat worden.’

STORYTELLINGFESTIVALS

  • Ongehoord Festival: Wat heeft componist Haydn te maken met de opwarming van de aarde? Tijdens dit nieuwe muziekverhaalfestival maken vier verhalenvertellers klassieke muziek weer actueel. In deze eerste editie hoor je onder anderen bestuurder Boris van der Ham over designerbaby’s bij een stuk van Ravel, uitgevoerd door het Dudok Quartet. Het festival vindt plaats in intieme setting: bezoekers zitten in een kring rondom het ensemble.
    VondelCS, 16 en 17 november
  • Amsterdam Storytelling Festival: Wil je professionele verhalenvertellers aan het werk zien en de kunstvorm op het hoogste niveau ervaren? Voor dit festival – de twaalfde editie alweer – programmeert verteller Sahand Sahebdivani de beste verhalen van over de hele wereld. Het thema: verslaving, van porno tot eten. Maar er komen ook verhalen aan bod waarbij het thema er minder dik bovenop ligt. Met gratis praatjes, muziek en workshops.
    Podium Mozaïek, 30 oktober t/m 3 november 04