Dit artikel verscheen in de Uitkrant. Tekst: Danielle Meester, Kim van der Meulen, Mike Peek, Famke en Floor van Praag, Margriet Prinssen, Bregtje Schudel, Karin Thybaut, Joke van der Wey

Festivals

FringeEen nieuw artistiek leider, dat belooft altijd veel goeds. Andere invalshoeken, nieuwe visie, een frisse wind. Bij Fringe Festival komt die in de vorm van Farnoosh Farnia, die per dit jaar het festival gaat leiden. "Het is belangrijk een stem te geven aan verhalen en kunstenaars die we nog te weinig horen. Door buiten de gebaande paden te treden en de schoonheid in het onconventionele te zoeken. Door open te staan voor een mix aan kunstvormen, nieuwe presentatieplekken, nieuwe thema’s en out-of-the-box makers", aldus Farnia. Fringe Festival, met elf dagen lang theater, dans, storytelling, installaties en performances van jong talent, is – aldus de organisatie – een ode aan de theatrale gekte, de onafhankelijke geest en een pleidooi voor artistieke vrijheid. Na de afgelopen twee jaar kunnen we niet wáchten.

1 t/m 11 september | amsterdamfringefestival.nl

In de VS werd vorig jaar de afschaffing van de slavernij als ‘Juneteenth’ (19 juni) voor het eerst gevierd als nationale feestdag. Gaat het er hier binnenkort ook van komen, op 1 juli met Keti Koti? Al wordt 2022 nog niet hét jaar, we kijken wel vast uit naar die zomerse vrijdag. De middag begint steevast met een kleurrijke optocht van het Waterlooplein naar het Oosterpark, waar de herdenking plaatsvindt bij het Slavernijmonument, gevolgd door een feestje in het park met verschillende podia. Vorig jaar werden de activiteiten gecanceld, dus in 2022 gaan we sowieso – officiële feestdag of niet. Maken we er samen alvast een officieuze herdenkings- en feestdag van.

1 juli | ketikotiamsterdam.nl

Theater

Holland FestivalHet belangrijkste festival van de podiumkunsten bestaat 75 jaar, dus reken deze zomer – corona volente – op een extra speciale feesteditie van Holland Festival. Met als ‘associate artist’ de Frans-Beninse zangeres en viervoudig Grammy-winnares Angélique Kidjo, nog altijd een van de meest geliefde artiesten in de internationale muziekscene. Kidjo is, volgens Time Magazine in hun recente overzicht van de 100 invloedrijkste personen, ‘Afrika’s belangrijkste diva’ en The Guardian noemde haar een van de meest inspirerende vrouwen ter wereld. Zelf zegt ze over haar rol op het Festival: "Ik heb mijn hele carrière besteed aan het bouwen van bruggen tussen culturen, muziekstijlen en generaties. Het Holland Festival is de perfecte plek is om dat werk uit te breiden naar diverse kunstvormen. En om een Afrikaans perspectief te bieden in een tijd waarin we ontdekken hoezeer onze levens met elkaar verweven zijn." De kaartverkoop is gestart, het programma wordt begin maart bekendgemaakt.

juni | hollandfestival.nl

De ToverbergHans Castorp is van plan om drie weken in het sanatorium in Davos te blijven. Het worden maar liefst zeven jaar. Door zijn bizarre ontmoetingen in het kuuroord – stuk voor stuk met heerlijk excentrieke types – krijgt hij een buitengewoon boeiend beeld van met elkaar botsende visies op het leven. De toverberg wordt voor ITA op toneel gezet door Stef Aerts en Marie Vinck van FC Bergman, bekend om hun sterk beeldende en poëtische vertoningen. In de cast onder meer Pierre Bokma, Gijs Scholten van Aschat, Maarten Heijmans en Hélène Devos. Gaat dat zien!

13 april t/m 1 mei | ita.nl

Dance

Met een beetje mazzel beleven we ADE dit jaar weer als vanouds: ’s nachts. Dat Amsterdam Dance Event na een jaar van afwezigheid in 2021 vooral overdag plaatsvond, maakte voor de feestervaring verrassend weinig uit. Wie de Chin Chin Club, Disco Dolly, de NDSM-loods of een andere festivallocatie bezocht, waande zich diep in de nacht. Toch hopen we op een editie waarbij we weer nachtenlang kunnen losgaan. We kijken in elk geval uit naar de clubavond Women of House, de ontmoeting tussen het Metropole Orkest en een elektronische act en natuurlijk het Amsterdam Music Festival, het grootste evenement van ADE. Dat werd vorig jaar afgelast, maar de line-up loog er niet om: Afrojack, Armin van Buuren, David Guetta, Nicky Romero en Tiësto. Wie weet lukt dat nu wel. En anders wordt het gewoon weer vroeg pieken.

19 t/m 23 oktober | amsterdam-dance-event.nl

AwakeningsEen driedaags technofestival op een gloednieuwe locatie én de mogelijkheid op het festivalterrein te kamperen: Awakenings weet wel hoe je een mijlpaal viert. Het 25-jarig jubileum belooft de grootste en beste editie van het festival tot dusver te worden. Op het nieuwe terrein – niet in Spaarnwoude, maar in Hilvarenbeek – vind je maar liefst negen area’s met buiten- en binnenpodia, en op vrijdag en zaterdag gaat het feest tot in de vroege uurtjes door. Da’s nog eens je verjaardag vieren.

29-31 juli | awakenings.com

Expo

Anne ImhofSoms lees je een recensie van een tentoonstelling in Londen of Parijs waarvan het water je in de mond loopt, maar ja… wel ver weg. En dan zie je: dit najaar in het Stedelijk! De Duitse Anne Imhof gaat daar de hele kelderverdieping naar haar hand zetten: dat is 1100 vierkante meter aan installaties, choreografie en post-punk underground cultuur. Alle media worden ingezet om alle zintuigen aan te spreken. "Een perfecte combinatie van tijdgeest, puberaal verlangen en romantische ondergangsscenario’s", als NRC. Was het maar vast najaar.

Najaar | stedelijk.nl

Bij de expositie Russische avant-garde - Revolutie in de Kunst in de Hermitage gaat het over kunst tijdens de Russische revolutie – die niet alleen plaatsvond op politiek niveau, maar evengoed in de kunstwereld. Kandinsky en Malevitsj bijvoorbeeld waren niet alleen radicale vernieuwers van de schilderkunst, maar stortten zich ook op interieurs, toneeldecors en porselein, nota bene het favoriete materiaal van de tsaren. Porselein was ruim voorradig en het was wit, een heerlijk uitgangspunt voor de post-tsaristische kunstenaars. De revolutie werd ingebakken in bordjes, op schalen, kopjes en kannen en theepotten. En alles in de nieuwe avantgardistische beeldtaal natuurlijk. De nieuwe Sovjetmens kon voortaan eten van een bordje met rokende schoorstenen of melk inschenken uit een suprematistische designkan. Verder bevat expositie Russische avant-garde - Revolutie in de Kunst ook heerlijke schilderijen.

t/m 8 januari 2023 | hermitage.nl

Shoppen

Als zelfs H&M op de duurzame tour gaat, dan weet je dat het aan is. Niet alleen ging de flagshipstore van de keten aan de Kalverstraat onlangs volledig vernieuwd open – met een verhuurservice, ‘repair en remake’-afdeling en recycle bins – maar dit jaar opent in Noord zelfs een tweedehands-H&M. Ook elders in de stad regent het tweedehandszaken: designervintage-platform The Next Closet opende aan de Bilderdijkstraat The Next Shop, aan de Daniel Stalpertstraat verrees Second Life Amsterdam en de weggeefwinkel opende een nieuw filiaal in West. Handig: de gemeente komt tijdens de Week van de Duurzame Economie (7 t/m 12 februari) met een platform dat al die duurzame winkels op de kaart zet (zie COSH!).

Of 2022 echt het jaar wordt van de Nieuwe Mode? Daar hebben ze in Fashion for Good Museum vast iets zinnigs over te zeggen, waar je nog t/m april de expo GROW bezoekt; over de toekomst van mode – die sowieso duurzaam is.

Cabaret

Daniel ArendsDit seizoen krijg je dubbel zo veel Daniël Arends voor de prijs van… nou ja, twee kaartjes. De cabaretier maakte in coronatijd twee voorstellingen van dik een uur, die hij elke avond achter elkaar speelt. Je kunt ze allebei bekijken of je beperken tot één show. Dan mis je alleen wel wat puntgave analyses, want Arends heeft zich de laatste tien jaar ontwikkeld tot de scherpste stem van Nederland. Hij wroet continu in ons gedrag en komt vaak tot genadeloze conclusies. Worden vervelende mensen met het klimmen der jaren echt milder? Onzin, denkt Arends, ze hebben gewoon de energie niet meer om een lul te zijn. Dat soort prikkelende opmerkingen is, meer nog dan de grappen, genoeg reden om je portemonnee te trekken.

o.a. in De Kleine Komedie (februari), De Meervaart (mei) en Carré (juni) | danielarends.nl

Micha WertheimAls Micha Wertheim op het podium staat, beland je vanzelf in een surrealistisch universum. Elke zin kan een dubbele bodem zijn, elke toegeschreven betekenis kan ieder moment kantelen. Hij is een intellectuele ontsnappingskunstenaar, die niet verrast om het verrassen, maar met zijn onverwachte wendingen altijd nieuwe luikjes opent in de hoofden van het publiek. De laatste tijd kietelt de cabaretier naast de ratio ook steeds meer het gevoel. Wie zijn geweldige online voorstelling Niemand Anders zag, zal beamen dat Wertheim heel even troost bood in bange dagen. Dat maakt extra nieuwsgierig naar zijn terugkeer in het theater.

april t/m juni in De Kleine Komedie en De Meervaart | michawertheim.nl

Trend

Komend jaar wordt de aandacht voor sterren en planeten nog groter dan die al was. Schrijf je bijvoorbeeld in voor de beginnerscursus sterrenkunde in Artis-Planetarium – steevast razendsnel uitverkocht – die ook in 2022 weer plaatsvinden of feest mee met het Anton Pannekoek Instituut voor astronomie, dat in juni z’n 100-jarig bestaan viert met een nog bekend te maken programma (api.uva.nl). Maar wat je als kosmos-freak sowieso in de agenda moet zetten: de gedeeltelijke zonsverduistering op dinsdag 25 oktober. Vanaf ongeveer 11.07 uur wordt er live boven je hoofd een optische hap uit de zon genomen, een gebeurtenis die je vrijwel zeker ook kunt bijwonen vanaf de publiekssterrenwacht in Noord. Of gewoon buiten, met je eclipsbrilletje. Look up!

25 oktober | volkssterrenwachtamsterdam.nl

Opera en klassiek

Donizetti schreef drie Tudor-opera’s met koninginnen in de hoofdrol. En alle drie worden ze nu geregisseerd door Jetske Mijnssen, groot geworden bij De Nationale Opera maar tot nu toe vooral beroemd in het buitenland. Anna Bolena is de eerste. Mijnssen is een virtuoos in ‘averechts librettolezen’, met veel aandacht voor emotionele ontwikkeling. Dat komt zeker van pas bij het ontleden van deze queens, die al eeuwenlang gevangen zitten in een harnas van ijzeren beeldvorming. Anne Boleyn, de tweede vrouw van Tudor-koning Henry VIII, raakt verstrikt in een web van hofintriges waardoor ze haar hoofd verliest – niet door een nervous breakdown, maar letterlijk. Belcantocomponist Donizetti zet haar neer als een schuldeloos slachtoffer. Maar is die seriële vrouwenverbruiker Henry VIII op zijn beurt ook niet kwetsbaar? Nieuwe kansen voor Anna Bolena.

10 t/m 29 mei | operaballet.nl

Na de vorige lockdown was het aan sopraan Joyce DiDonato om het podium van de Grote Zaal in het Concertgebouw te heropenen. Menig luisteraar hield het niet droog bij haar wonderschone recital. Op 8 maart komt de Amerikaanse superster terug, deze keer om in Eden een ontdekkingsreis te maken door de natuur, ondersteund door het op eeuwenoude instrumenten spelende ensemble Pomo d’Oro. Theatraal, hoopvol en ontroerend, precies wat we nodig hebben.

8 maart | concertgebouw.nl

Pop

Paul McCartneyPaul McCartney wordt tachtig en dat zullen we weten. Voor iedereen die na de urenlange Beatles-docu Get back nog niet verzadigd is: in het Concertgebouw speelt een groep muzikanten de mooiste Beatles- en McCartney-klassiekers. De keuze is reuze, want ‘Macca’ bracht eind 2020 nog zijn achttiende soloplaat uit; de derde waarop hij alle instrumenten zelf bespeelt. Naast singer-songwriter Bertolf proosten Anne Soldaat, Roel van Velzen, Eric Vloeimans en Stephanie Struijk muzikaal op Sir Pauls verjaardag, op de plek waar hij in 1972 optrad. Gijs Groenteman presenteert.

22 juni | concertgebouw.nl

Billie EilishZe staat dit jaar voor het eerst in Ziggo Dome: de Amerikaanse Billie Eilish. In vijf jaar tijd groeide ze uit van een tiener met een Soundcloud-hit tot de ‘koningin van Gen Z-pop’, zoals Rolling Stone haar noemde. Haar eerste album werd een van de bestverkochte platen van 2019 en ze won meteen vijf Grammy’s. Maar niet alleen haar duistere elektropop slaat aan: ook haar statements tegen bodyshaming – een thema op haar nieuwe album – krijgen bijval. Net als haar pleidooi voor meer openheid over psychische gezondheid; Eilish heeft zelf ervaring met depressies en body dysmorphic disorder. Maar als ze in Ziggo Dome net zo zelfverzekerd klinkt als op haar nieuwe plaat Happier Than Ever, komt dat wel goed.

18 juni | ziggodome.nl

Film

Je moet wat geduld hebben voor de films van Baz Lurhmann (Moulin Rouge!); zijn voorlaatste film, The great Gatsby, dateert alweer uit 2013. Maar één ding is wel altijd zeker: elke nieuwe film is een visueel feest. En wanneer je weet dat zijn nieuwste film over Elvis Presley gaat, dan zit het wat betreft muziek waarschijnlijk ook wel goed. De film Elvis volgt het leven van opkomende ster Elvis (Austin Butler) en zijn ingewikkelde relatie met zijn ‘ontdekker’ en manager, Kolonel Parker (Tom Hanks) – de oorspronkelijk Nederlandse Dries van Kuijk.

23 juni in de bioscoop

Uit eten

Zelfs in deze onzekere tijden zijn er horecaondernemers die iets groots durven aan te pakken. Op het REM-eiland, het voormalige platform in de Houthavens, gaat nog dit kwartaal een nieuwe wind waaien. Het rood-witte gevaarte op palen in het IJ telt meerdere verdiepingen en krijgt naast een nieuw restaurant ook een rooftopbar en vermaak als tafeltennis en Pacman. Voor restaurant REM is chef-kok Bobby Rust aangetrokken. Hij stond eerder in de keuken bij een rits sterrenzaken, maar belooft hier eenvoudiger te gaan koken: moderne Franse gerechten, weinig poespas maar wel gemaakt met duurzame, lokale producten. Nu al zin in fijne vergezichten en zonsondergangen vanaf het dak.

Haparandadam 45 | remeiland.nl

Kids

KinderenLastig kiezen, een ultieme tip voor kinderen. Maar als er iets is dat grenzeloos veel plezier oplevert, is het de magische wereld van kinderboeken. Het Mooie Kinderboekenfestival in de Tolhuistuin neemt je mee langs de spannendste en meest bijzondere kinderboeken van de afgelopen tijd. In groepjes zwerven de bezoeker(tje)s door het gebouw en de tuin, waar achter elke hoek weer een nieuw avontuur wacht. Er is een programma voor 4 t/m 6 jaar en voor 7 t/m 10 jaar, waarin wordt voorgelezen, geknutseld, gespeeld en gefantaseerd, samen met auteurs, illustratoren, acteurs en muzikanten. Tickets zijn traditioneel snel uitverkocht, dus hou de verkoop in de gaten via paradiso.nl.

29 mei | kinderboekenfestival.nl

Musea

Dat we na de afgelopen twee jaar worden getrakteerd op een handvol nieuwe musea, is een vermelding (en een vreugdedans) waard. Zo opent het Groote Museum van Artis zeer binnenkort, misschien al wel in april: het oudste museumgebouw van Amsterdam was lange tijd gesloten en zal na de grondige verbouwing als een slang zijn oude vel hebben afgeworpen. De oude opstelling had zijn charme, maar riekte ernstig naar de 19e eeuw. Nu het WNF een flinke vinger in de pap krijgt, gaat het over biodiversiteit, de wildernis en de gespannen relatie tussen mens en natuur. En dan opent in de lente ook nog Fabrique des Lumières op de Westergas, waarbij kleurrijk werk van kunstenaars als Klimt en Hundertwasser dankzij state-of-the-art technologie wordt omgeturnd tot totaalervaring. Daarná is het nog uitkijken naar 2023, naar de heropening van het Holocaust Museum aan de Plantage Middenlaan en de grande opening van het veelbelovende Museum of Contemporary Art op de Zuidas, met oud-Stedelijk-directeur Beatrix Ruf als enthousiaste aanjager. Feest!

Dans

FoldOp sommige oude meesterwerken kun je de klok gelijkzetten. Zo is Het zwanenmeer of De Notenkraker en de Muizenkoning elke vier, vijf jaar wel bij Het Nationale Ballet te zien. Andere hernemingen zijn een stuk zeldzamer, zoals Föld, een moderne dansklassieker uit 1985 van de Nederlands-Hongaarse Krisztina de Châtel. Op muziek van Philip Glass wervelen zes dansers rondom een gigantische tulband gemaakt van aarde (‘föld’ is Hongaars voor ‘aarde’). Bij iedere beweging brokkelt het bouwwerk af, totdat het letterlijk met de grond gelijk is gemaakt. In de jaren tachtig had de voorstelling iets hoopgevends: de tulband was het obstakel dat door doorzettingskracht werd overwonnen. Inmiddels roept het stuk juist duisterdere referenties op: met de aardecirkel als onze planeet, die door menselijk handelen langzaam maar zeker wordt platgewalst.

9 en 10 mei | ita.nl

Groene primeur

In 2050 zal maar liefst 68 procent van de wereldbevolking in een stad wonen, op slechts 2 procent van het totale landoppervlak. Maar wat maakt een wereldstad leefbaar? En hoe geef je ruimte aan de natuur? Die (en meer) vragen worden onderzocht op de Floriade, de enorme wereldtentoonstelling op het gebied van alles wat groen is en die eens in de tien jaar plaatsvindt. In 2022 is de beurt aan Almere. Sla bij een bezoek zeker het Amsterdam-Almere-paviljoen The Voice of Nature niet over, waar beide steden laten zien en ervaren hoe ze bouwen aan een groene toekomst.

vanaf 14 april | floriade.com