Waar in het simpele juist de kracht zit

Eerst een kort woord over de opbouw. Een tijdlijn met korte biografieën geeft een beeld van 200 spraakmakende vrouwen en persoonlijke voorwerpen brengen hen nog iets dichterbij. Heel feitelijk en weinig commentaar leverend, brengt het Amsterdam Museum een ode aan deze vrouwen, stuk voor stuk, ieder voor zich. Er wordt weinig ingevuld, het is aan de kijker om de verhalen op zich in te laten werken en als onderdeel van een groter verhaal voor te stellen. Het is behoorlijk rechttoe rechtaan en wat mij betreft ligt in die simpele aanpak de kracht van de tentoonstelling. Niet alleen omdat het een actueel en soms nogal omstreden thema toegankelijk maakt voor een groot publiek, maar ook omdat het de kijker de ruimte geeft om deze geschiedenis op zich in te laten werken en te interpreteren. Voor mij heeft de tentoonstelling twee lagen van betekenis.

Zeer uiteenlopend, maar toch verbonden

Op de eerste plaats vertelt de tentoonstelling de geschiedenis van de vrouwenemancipatie. Dat gebeurt heel expliciet, door belangrijke feministische figuren als Aletta Jacobs en Joke Smit en de speelse protestacties van de Dolle Mina’s uit te lichten. Het zijn uiteenlopende figuren die kleine en grote revoluties ontketenden door onrecht aan te kaarten. Daarnaast wordt de emancipatie tastbaar gemaakt door het presenteren van ‘primeurs’, zoals Beatrix de Rijk, de eerste Nederlandse vrouw met een vliegbrevet, of Johanna Westerdijk, die in 1917 de eerste vrouwelijke hoogleraar van Nederland werd.

Tot slot wordt de emancipatie tussen de regels door voelbaar gemaakt. De vrouwen in de tentoonstelling worden steeds eigenzinniger en zelfbewuster. Zo was er een flinke toename van vrouwelijke kunstenaars en schrijvers. Schrijfster Anna Blaman, bijvoorbeeld, veroorzaakte flink wat reuring in traditionele kringen met haar boek Eenzaam Avontuur, vanwege de (homo-)erotische scènes. Zo wordt de groeiende gelijkheid tussen man en vrouw op verschillende manieren beschreven en gesuggereerd. ‘De 1001’ zijn zeer uiteenlopende vrouwen, van verschillende achtergronden en verschillende tijdvakken, maar ze hebben met elkaar gemeen dat ze simpelweg onafhankelijk handelden in een maatschappij die hen een passieve rol toebedeelde.

Een diepere betekenis

Dat brengt me bij het tweede verhaal dat de tentoonstelling - zij het wat minder expliciet - vertelt. De tentoonstelling vertelt niet alleen een verhaal over vrouwen, maar ook over de Nederlandse geschiedschrijving. Terwijl ik door de zalen loop, vraag ik me af waarom ik zo weinig van deze vrouwen ken. De meeste mensen zullen kunstenaar Theo van Doesburg kennen. Maar wie kent Nelly van Doesburg, dada-pianiste en -kunstenares? In de meeste ‘geschiedenissen’ zijn mannen de hoofdrolspelers, met een enkele ‘sterke vrouw’ die de regel bevestigt. Hoe komt dit? Waren er in de geschiedenis simpelweg te weinig belangrijke vrouwen? Misschien. Maatschappelijke factoren hebben uiteraard een rol gespeeld in de relatief passieve rol van vrouwen in de geschiedenis. Of beter gezegd, in de publieke geschiedenis: vrouwen hebben natuurlijk belangrijke rollen gespeeld in de privésfeer, als opvoeders. Maar vele vrouwen die wel actief deelnamen aan het publieke leven zijn desondanks in de vergetelheid verdwenen. Zou dat te wijten zijn aan een bepaalde manier waarop de geschiedenis wordt geschreven? Heeft een bepaald ‘mannelijk’ perspectief de geschiedschrijving gedomineerd? Het vermoeden wordt sterker als ik voorbij al die onbekenden loop.

Food for thought

Door de Nederlandse geschiedenis te presenteren aan de hand van spraakmakende vrouwen, draagt de tentoonstelling bij aan een alternatieve vorm van geschiedschrijving, die de dominante stemmen uitdaagt en een vollediger beeld van de werkelijkheid uitdraagt. Daarin ligt een belangrijke rol voor musea: de status quo uitdagen door het publiek kennis te laten maken met alternatieve perspectieven. En in een wereld waarin de gelijkheid tussen man en vrouw nog lang niet vanzelfsprekend is, blijft dit urgent.

Daarom raad ik je aan kennis te maken met de 200 spraakmakende vrouwen in het Amsterdam Museum.

Meer informatie over de tentoonstelling

Door Nina IJdens, blogger voor My Daily Shot of Culture