Het Westerdok ontstond in 1832 door de aanleg van de Westerdoksdam en het Westerdokseiland. Het Westerdok werd van het IJ  afgescheiden en daardoor was er ook geen eb en vloed meer, in de voorheen nog open verbinding van het IJ met de Zuiderzee. De aanleg van het Bickerseiland, Prinseneiland en Realeneiland, tezamen de Westelijke Eilanden, was onderdeel van de grote stadsuitbreiding in het begin van de zeventiende eeuw. Vanaf het begin was er een enorme bedrijvigheid op de eilanden. Scheepswerven floreerden en de pakhuizen werden gevuld met waren uit alle windstreken.

Wandelroute Westelijke Eilanden

Vandaag de dag is er nog veel over van de indrukwekkende pakhuizen, houten ophaalbruggen en fraaie gevels met hun betekenisvolle gevelstenen. Maar ook moderne architectuur, verrassende openbare tuintjes en kunstateliers maken het gebied de moeite van het verkennen meer dan waard.

Start bij de kruising van Westerdoksdijk en het IJdok.

1. IJdok

Container Statue IJdok

Op het puntje van de Westerdoksdijk staat het prachtige kunstwerk van Guido Beelen. Het kunstwerk symboliseert de historische en hedendaagse bedrijvigheid in de stad en is een artistieke vertaling van een zeecontainer, met de wanden vervangen door cirkels. Het vertaalt waarden als werklust, saamhorigheid, ondernemerszin en verbindt het lokale met het internationale.

De locatie is bewust gekozen. Het IJ was en blijft de belangrijke levensader van Amsterdam (naast de Amstel). Daarnaast vinden ten noorden van het IJ op dit moment de grootste stedelijke ontwikkelingen van Amsterdam plaats en het beeld staat dan ook op de grens tussen de oude binnenstad en daar waar de stad groeit.

Volg de Westerdoksdijk tot aan Het Stenen Hoofd.

2. Het Stenen Hoofd

Stenen Hoofd

De voormalige havenpier Het Stenen Hoofd stamt uit 1902. Deze pier en de daarop gebouwde loods zijn tot 1968 gebruikt voor de overdracht van goederen van aangemeerde schepen op vrachtwagens en treinen. Ook vertrok van deze haven de Holland-Amerika-lijn. Het Stenen Hoofd bestaat uit een bak zand in het IJ die gedragen wordt door maar liefst 11.000 palen. Eind jaren zeventig werd de loods vanwege instortingsgevaar afgebroken en is de kop van de pier afgegraven. Met deze ingreep is de kenmerkende lagune ontstaan waar nog altijd de restanten van de betonnen fundering te zien zijn.

3. Weeping Elephant

Weeping Elephant op Stenen Hoofd

Deze olifant is van beeldend kunstenaar Jantien Mook. Het tijdelijke kunstwerk lijkt gemaakt om te imponeren en dat doet het ook. Het beeld is vijf bij zeven meter en staat op vier gigantische poten van boomstammen. Het lijf bestaat uit kleine verroeste cirkels en de ogen zijn knoesten van hout.

Volg nog een klein stukje de Westerdoksdijk, sla linksaf naar het Barentszplein en vervolgens weer links naar Bokkinghangen (vernoemd naar het bokkingroken dat hier vanaf 1652 plaatsvond. In een bokkinghang werd gezouten haring gerookt en gedroogd om ze langer te kunnen bewaren) tot aan de Zoutkeetsgracht.

4. Zoutkeetsgracht

Zwaaiende fietser Zoutkeetsgracht

De gracht is vernoemd naar de zoutketen (een werkplaats voorzien van een kookinrichting om een geconcentreerde zoutoplossing in te dampen en het zout te laten kristalliseren) die in de 17e en 18e eeuw aan beide zijden van de gracht stonden.

De noordelijke gevelwand van die gracht bestaat bijna geheel uit 20e-eeuwse bebouwing op drie oude pakhuizen, die dan ook rijksmonumenten zijn, na. In deze buurt zijn ook vele gevelstenen te zien, dus vergeet niet om af en toe omhoog te kijken. Zo zie je op verschillende gevelstenen afbeeldingen van vissen die verwijzen naar de visvangst. En aan het einde van de Zoutkeetsgracht, op de hoek, zie je een keramisch tableau De Zwaaiende Fietser van F. Starik. Hij maakte hiermee een zelfportret met als idee dat dit tableau een 'denkbeeldige groet is, die een bijdrage levert aan een opgewektere wereld'. Naast dit tableau zijn er nog vijftien identieke tableaus te vinden op acht straathoeken in de Spaarndammerbuurt en acht in de Staatsliedenbuurt.

Loop naar het einde van de Zoutkeetsgracht en sla linksaf de Planciusstraat in.

5. Planciusstraat

De straat kreeg zijn naam in 1875 en werd genoemd naar predikant en zeevaartkundige Petrus Plancius (155-1622). Eerder was dit De Schans aan de Smallepadsgracht. De eerste woningbouwvereniging van Nederland, VAK, bouwde hier haar eerste grote complex met arbeiderswoningen, dat model moest staan voor betere huisvesting van de arbeidersklasse. Het Planciusblok (uit 1858) is gebouwd door Pieter Hamer en is nu een rijksmonument. Tijdens de bouw heette de straat nog het Smallepad en stond het blok langs het voormalige Westerplantsoen dat was aangelegd op de voormalige stadswal. Voor de aanleg van het Westerkanaal werd dit plantsoen helemaal afgegraven.

Volg de Planciusstraat tot aan de Sloterdijkstraat en sla hier linksaf richting Prinseneiland.

6. Sloterdijkerbrug

Bridge Prinseneiland

De Sloterdijkerburg is een dubbele houten ophaalbrug die de Sloterdijkerstraat verbindt met Prinseneiland. Het is de enige dubbele houten ophaalbrug in deze buurt die zich nog in originele staat bevindt. De brug is sinds 1995 een gemeentelijk monument.

7. Prinseneiland

Dit eiland, aanvankelijk het Middeneiland genoemd, is mogelijk naar de (eerste drie) Prinsen van Oranje vernoemd. Het eiland was bestemd voor houtopslag en teer. Tot na de Tweede Wereldoorlog woonden er nauwelijks mensen op het Prinseneiland. Van de 900 pakhuizen in Amsterdam stonden er ruim honderd op het Prinseneiland. Het eiland werd herontdekt door kunstenaars en is sindsdien veranderd in een aantrekkelijke woon- en werkbuurt.

Blijf Prinseneiland volgen tot aan nummer 40.

8. Prinseneiland 40

Palmentuin Prinseneiland

De palmentuin bij Prinseneiland 40 is één van de openbare tuintjes die zich in dit gebied bevinden. Deze verborgen parel is een oase van rust en je waant je er even in de tropen.

Loop verder rechtdoor en neem de Drieharingenbrug naar Realeneiland.

9. Realeneiland

Het Realeneiland, aanvankelijk Achtereiland, werd vernoemd naar de familie Reael, die er grond bezat. In 1617 werd op het Achtereiland begonnen om goedkope grond te verstrekken aan haringvissers van buiten de stad. Aan de Zandhoek, de zijde die grensde aan het IJ werd in 1648 een haringpakkerij gebouwd door de familie Reael. De gevelsteen met de Gouden Reaal, een Spaans/Portugese munt (in dit geval met een afbeelding van Keizer Karel V), die aan het begin van de 17e eeuw over de hele wereld kon worden gebruikt, maakte in de 20e eeuw nog zoveel indruk dat de hele buurt zo ging heten.

Volg de Realengracht en neem aan het einde van de gracht rechtsaf de Zandhoeksbrug naar Bickerseiland.

10. Bickerseiland

Het Bickerseiland, oorspronkelijk het Vooreiland, werd vernoemd naar de koopmansfamilie Bicker die er grond bezat. Op het Bickerseiland waren hier een tiental scheepswerken. Al in een vroeg stadium werd er een jachthaven aangelegd. Er stond vanaf 1660 een driebeukige houten kerk die omstreeks 1736 is vervangen door een stenen gebouw. Nadat deze Eilandskerk in 1939 werd gesloten en in 1950 afgebroken, zijn de zerken gebruikt voor de restauratie van de vloer van de Martinikerk in Bolsward. Delen van de inboedel kwamen in een restaurant aan de Haarlemmerstraat terecht. Het Bickerseiland is geen eiland meer sinds de aanleg van de spoordijk tussen Westerdok en Westerpoort (1878) voor de Spoorlijn Den Helder - Amsterdam.

Loop nog een klein stukje verder en neem de eerste straat rechts, de Bickersgracht in.

11. Kinderboerderij De Dierencapel

Kinderboerderij

Op Bickersgracht tegenover nummer 207, bevindt zich een kinderboerderij. Deze kleinschalige boerderij is sfeervol gelegen aan het water op het Bickerseiland en wordt gerund door vrijwilligers. De kinderboerderij wordt ook ingezet om er een leerzaam centrum voor de buurt te maken waar dierenwelzijn hoog in het vaandel staat. Er wordt gewerkt met adoptiecentra en het DOA-asiel, omdat het belangrijk is dat dieren een tweede kans krijgen.

Je bent nu bij het eindpunt van deze wandeling. Loop verder en sla linksaf bij de Haarlemmerdijk en meteen linksaf bij de Korte Prinsengracht om terug te gaan naar Westerdok.

Het kaartje werd getekend door illustrator Monique Wijbrands. Bekijk haar werk op: moniquewijbrands.nl