Ontstaan in 1891 als een klein stadspark, heeft het Westerpark zich ontwikkelt tot een waar recreatiegebied waar je kunt genieten van de rust en natuur. Je vindt hier bomen die net zou oud zijn als het park zelf. Terwijl het oude Westerpark aanvoelt als een echt stadspark met zijn bronzen beelden en vijver, is het nieuwe gedeelte veel ruiger.

Start bij de Haarlemmerpoort.

1. Haarlemmerpoort en Jacob van Lennep 

De Haarlemmerpoort heet officieel Willemspoort, maar wordt nooit zo genoemd. De poort werd geopend op 27 november 1840 toen koning Willem II, een dag voor zijn inhuldiging, hierdoor de hoofdstad binnenreed – vandaar de naam Willemspoort. Hiervan kun je nog een inscriptie zien aan de binnenzijde van de poort. 

Naast de Haarlemmerpoort staat bij het water het beeld van Jacob van Lennep. Van Lennep stond aan de wieg van het eerste drinkwaterbedrijf De Amsterdamse Duinwater Maatschappij. Dit bedrijf zorgde ervoor dat heel Amsterdam voorzien was van gezond drinkwater. Hier op het Haarlemmerplein stond het eerste watertappunt van Amsterdam.

Loop over de Willemsbrug naar het Nassauplein.

2. Domela Nieuwenhuis 

Op het Nassauplein staat Domela Nieuwenhuis op een sokkel. De lutherse predikant brak met de kerk en werd medeoprichter van de eerste socialistische partij in ons land – de Sociaal Democratische Bond. Nieuwenhuis streed voor algemeen kiesrecht en bracht hele mensenmassa’s op de been. Hij overleed in 1919.

Steek over bij het zebrapad en ga rechtsaf richting de ingang van het Westerpark.

3. Kunstwerk zonder Naam

Het Kunstwerk zonder Naam van Michiel Schierbeek uit 1986 is een stalen toren van 13 meter hoog en vormt het herkenningspunt van de vroegere hoofdentree van het Westerpark. Geïnspireerd door het primaire kleurengamma van De Stijl paste de kunstenaar de kleuren rood, geel en blauw toe, maar als contrast gebruikte hij ook de kleur 'zilverzand' en de goudachtige kleur van de 'Jaguar 1980'.

Loop het Westerpark in.

4. Westerpark

Halverwege de negentiende eeuw raakte de binnenstad vervuild en kreeg hygiëne steeds meer aandacht. Amsterdammers kregen behoefte aan frisse lucht en daarom werd in 1845 het eerste stadspark van Amsterdam aangelegd. Door verlegging van het Westerkanaal moest het Westerplantsoen echter verdwijnen. Zo ontstond op deze plek in 1891 een nieuw park: Het Westerpark. Het had een lange oprijlaan, een kinderspeelplaats en een grote vijver, en in de zomer konden de Amsterdammers er terecht voor theatervoorstellingen. Je vindt hier bomen die net zo oud zijn als het park zelf. In 2003 werd het park samengevoegd met een nieuw park, waarin het oude gasfabriekterrein werd opgenomen. De Amerikaanse landschapsarchitecte Kathryn Gustafson koos hierbij voor een verloop in verschillende lagen van oost naar west: van klassieke stadstuin tot korfbalveld waar plaats is voor sport en spel, en een watertuin waar bewoners zich kunnen terugtrekken in de natuur. 

De achterliggende gedachte van dit verschil in zones is dat de mens in de loop der jaren een andere houding is gaan aannemen ten opzichte van de natuur. Bovendien krijgt iedere plek in het park op deze manier een eigen sfeer. Het werk van Gustafson bevindt zich vaak op het grensgebied van landschapsarchitectuur en land art.

Volg het brede pad, dat zowel fiets- als voetpad is, richting de vijver.

5. Gold in your mind, gold in your feet

Bij het bronzen kunstwerk van Mirjam Janse staat een meisje met haar buik omhoog op haar voeten en hoofd. Ze vormt hiermee een poort. Haar voeten en hoofd zijn goudkleurig. Het kunstwerk beeldt de connectie uit tussen het hebben van 'gouden' gedachten en het doen van goede daden. Het gaat over daadkracht, over jezelf tonen en krachtig zijn door je kwetsbaar op te stellen. 

Loop door naar de vijver.

6. Patchwork 

In de vijver zie je een bruidsjurk die bijna over het water lijkt te zweven. Het is een beeld van Patchwork, een kunstenaarscollectief van drie vrouwen. In 1994 maakten zij voor de Hofvijver in Den Haag een reeks verschillende drijvende bruidsjurken, getiteld 'Very Important Persons'. Eén van deze bruidsjurken is aangekocht door stadsdeel Westerpark en werd eerst verduurzaamd voor het geplaatst werd, door de was af te dekken met polyester. 

Houd rechts aan bij het Conscious Hotel Westerpark. 

7. Vindhek

Je komt langs het Vindhek. Net als in het Amstelpark, het Beatrixpark, de Kinkerstraat en op IJburg is er ook in het Westerpark een Vindhek; een interactieve kunstinstallatie waarbij het gaat om Eerlijkheid, Respect en Vertrouwen. Alle verloren voorwerpen worden hier opgehangen. Omdat er steeds andere dingen worden gevonden ontstaat er een levend kunstwerk. 

Ga na dit kunstwerk naar rechts, dan het hek door naar het smalle pad. Je loopt nu langs de spoorlijn en ziet na het gebouw met de openbare toiletten het bord Waternatuurtuin. Dit bord kom je op meerdere plekken langs het pad tegen en geeft aan wat je in dit gedeelte van het park kan zien. Loop verder vlak langs de spoorlijn over één van de twee paden; het hondenpad of iets lager.

8. Waterloop

Als je verder loopt, kom je in het tweede deel van het Westerpark. Dit gedeelte heeft geometrische vormen en een breed pad van Chinees graniet. De kelders van twee voormalige gashouders zijn aan elkaar gekoppeld en dienen als vijver. In het verlengde hiervan en evenwijdig aan de spoorlijn is een strakke brede waterloop. 

Er zijn drie niveauverschillen in het park die uiteindelijk leiden naar de 'wetlands' – de Waternatuurtuin met verschillende flora en fauna beschreven op de diverse borden. Blijf even staan op de uitzichtheuvel langs de spoorlijn. 

9. De Verloren Stad

Je ziet daar het kunstwerk 'De Verloren Stad' van Harald Schole, gemaakt als een ‘wegzakkend kunstwerk’ op de grens van weide en water en als tegenstelling tussen stad en natuur. Het refereert aan opgravingen in een oude stad of een half in het water gezakte oude schuit, maar ook aan het torentje van Het Schip dat vanaf deze plaats net boven de spoordijk uit te zien is. 

Neem één van de zes bruggetjes naar de Waternatuurtuin.

10. Waternatuurtuin

Je kunt natte voeten krijgen in de Waternatuurtuin, de grond is hier drassig. De Waternatuurtuin bestond in de jaren tachtig nog uit kleine weides.

Loop verder langs de spoorlijn en sla aan het einde van de Waternatuurtuin rechtsaf. Bij de onderdoorgang zie je aan één kant boomstronken. Een mooi contrast met de graffiti die de muur versiert. Volg de weg totdat je aan je rechterhand de natuurspeeltuin Het Woeste Westen ziet.

11. Het Woeste Westen

Het Woeste Westen is niet zomaar een speeltuin, kinderen kunnen hier rondrennen, een hut bouwen, op een vlot varen, spelen in een stromende beek en tussen het riet en bosjes struinen. Een ware ontdekkingstocht in de natuur. 

12. Begraafplaats Sint Barbara

Rechts van de speeltuin ligt de Begraafplaats Sint Barbara. Voor de begraafplaats staan drie beelden van Henk Spreeuwenberg: de aartsengelen van Sint Barbara, Rafaël (met de staf), Gabriël (pal tegenover de ingang) en Michaël (met het zwaard). Sint Barbara is een open katholieke begraafplaats waar ook ruimte is voor andere geloven. De Russische, koptisch-orthodoxe Kerk en de Islamieten hebben ieder een eigen gedeelte op de begraafplaats. 
Ga bij de uitgang linksaf, daarna linksaf om de begraafplaats heen en neem het paadje linksaf (aan de achterkant van de begraafplaats). 

Loop langs de hondenschool (aan je linkerhand) en sla aan het einde weer linksaf. Nu kom je weer bij het spoor terecht. Neem weer de onderdoorgang met de boomstronken en loop rechtdoor. Steek het bruggetje over.

13. I am at home

Aan de rechterkant zie je het met glas versterkte polyester beeld 'I am at home' dat gemaakt is door Asnate Bockis uit Letland. Het was onderdeel van een Letse beeldententoonstelling in 2008, met als thema 'Homo urbanus – homo sapiens?' (een stedeling – een redelijk wezen). Een visie op de moderne mens in de grote steden van de eenentwintigste eeuw. 

Loop om het beeld heen en neem het pad links van het beeld. Deze gaat onder het bruggetje door naar rechts. Dit paadje loopt langs een kleine sloot met een verderop een drietraps 'watervalletje'. Je komt dan aan de achterkant van de gashouder van de Westergasfabriek uit.

14. Westergasfabriek

De Westergasfabriek werd gebouwd tussen 1883 en 1885 voor het Britse Imperial Continental Gas Association. Destijds was het de grootste steenkolengasfabriek van Nederland. Het gas werd aanvankelijk gebruikt voor stadsverlichting. Het hoofdgebouw is ontworpen door de Franse spoorwegingenieur Camille Polonceau. Hij bedacht een constructie waarbij gebouwen met ontploffingsgevaar met dakpannen werden bewerkt, zodat bij een ontploffing alleen het dak eraf zou vliegen. Begin 21e eeuw is het terrein gesaneerd en zijn de gebouwen gerestaureerd. Nu heeft het onder de naam Westergas een culturele bestemming.

Je bent nu bij het eindpunt van deze wandeling. Ga langs bij één van de horecatentjes op het Westergasterrein voor een drankje of snack. Welverdiend!

Benieuwd naar nog meer verhalen over de natuur en cultuur in het Westerpark? Ga, zodra de maatregelen het weer toelaten, op pad met Marianne Witte. Stuur een mailtje naar m.witte.wijnberg@live.nl en krijg het uitgebreide verhaal mét een vleugje humor. 

Het kaartje werd getekend door illustrator Monique Wijbrands. Bekijk haar werk op: moniquewijbrands.nl