In samenwerking met Hermitage Amsterdam

In heel Europa maakten de middeleeuwen in de 19e eeuw een comeback. De elite bouwde sprookjesachtige kastelen als vakantiehuizen, verslond boeken over heldenromantiek en verzamelde alles wat ook maar een tintje middeleeuwen had. Ook de Russische tsaren raakten in de ban en legden complete verzamelingen aan van middeleeuwse kunst en objecten. Ruim 250 stukken uit die collectie van de tsaren, nu grotendeels in bezit van de Hermitage St.-Petersburg, zijn voor het eerst samen in Nederland, in de Hermitage Amsterdam.

In de Hermitage is een ridderzaal met harnassen, een steekspel te paard en een ridderslag te zien. Voor kinderen is er de Grand Art Game en de #tour met Tim Hofman. ‘Heeft het feminisme roots in de middeleeuwen?’ ‘Deed men tijdens de pestepidemie al aan social distancing?’ ‘En wat is de overeenkomst tussen een catwalk en een toernooiveld?’ Wat blijkt? De middeleeuwen zijn actueler dan je denkt. Dat vindt ook curator van de tentoonstelling, Pieter Eckhardt. Hij tipt zijn favoriete werken en objecten.

De carrousel van Tsarskoje Selo

Het grote schilderij dat je direct bij binnenkomst ziet toont tsaar Nicolaas I, zijn vrouw Alexandra en hun familie, allemaal in middeleeuwse kledij, tijdens een feest ter ere van hun 25-jarig huwelijk. Het moge duidelijk zijn: de Romanovs – en de 19e-eeuwse adel in het algemeen – hielden graag middeleeuwse feesten, inclusief het steekspel van ridders, ook wel carrousels genoemd, met ridderoptochten.

Paradeharnas met paddenkophelm

Tsaar Nicolaas I was gek op harnassen, haalde ze overal uit Europa vandaan en kreeg deze specifieke cadeau van zijn vrouw Alexandra. Niet alle middeleeuwse harnassen werden gemaakt voor het strijdveld: vaak werden ze speciaal ontworpen voor het steekspel – de paradeharnassen. Deze helm weegt 8 kilo en is zo ontworpen dat ongelukken met de lans voorkomen konden worden. Tijdens het steekspel moest de drager zijn hoofd iets naar beneden buigen om goed naar voren te kunnen kijken, door het kijkgat heen. Vlak voordat hij zijn tegenstander zou raken, tilde hij zijn hoofd iets op om te voorkomen dat lanssplinters in zijn helm terechtkwamen.

Roman de la Rose

Het 16e-eeuwse boek Roman de la Rose vertelt over hoofse liefde, maar adviseert ook om je als man te wapenen tegen de sluwe vrouwen en dat ‘nee’ toch écht ‘ja’ betekent – toen al een omstreden onderwerp. Het eerste deel van het boek – dat door twee verschillende auteurs geschreven is – idealiseert vrouwen, het tweede deel maakt van de vrouw eerder een lustobject. Herman Pleij sprak het verhaal over Roman de la Rose in de audiotour in en hij vertelt je álles over dit ietwat dubieuze boek.

Herautenmantel

Tijdens riddertoernooien waren herauten onmisbaar. Zij waren zowel scheidsrechter, aankondiger als opzichter van het toernooi; projectmanager, zou je kunnen zeggen. Om herkend te kunnen worden, droegen herauten een mantel met hetzelfde wapen als hun heer. Deze herautenmantel zou zo uit de nieuwste collectie van Dries van Noten kunnen komen, maar komt daadwerkelijk uit 1885.

Reliekenkistje

Verschillende heilige voorwerpen, relieken, werden bewaard in rijk versierde kistjes. Vaak bevonden deze kistjes zich in een altaar. Bijzonder aan dit reliekenkistje uit 1200 is dat als je het eens goed van dichtbij bekijkt, de versieringen gemaakt lijken te zijn in Picasso-stijl.

Nieuwsgierig geworden naar deze werken en de rest van de tentoonstelling? Romanovs in de ban van de ridders is nog te zien t/m 9 januari 2022 in de Hermitage.