Verlossing van de mens door de liefde

Het draait allemaal om een Hollandse kapitein die gedoemd is om tot in eeuwigheid over zee te blijven zwerven, totdat hij wordt verlost door de liefde van een vrouw die hem trouw zal zijn tot in de dood. Die ideale figuur vinden we in de opera in de persoon van Senta die zich, hoewel zij verloofd is met de jonge jager Erik, wil opofferen voor de vervloekte zeeman. Wanneer hij ten onrechte denkt dat Senta hem niet trouw zal zijn, verlaat de Holländer haar. Dat drijft de jonge vrouw tot wanhoop. Zij springt van de rotsen in zee en daarmee verbreekt zij de vloek die de Hollander gevangen hield.

In deze opera komen een aantal van Wagners levenslange fascinaties voor het eerst naar voren. Een van de belangrijkste is het aspect van de verlossing van de mens door de liefde dat Wagner in verband bracht met de zelfopoffering van Christus. Aan de hand daarvan ontwikkelde hij zijn denkbeelden ten aanzien van de zogenaamde 'liefdesdood', waarin het opgeven van het leven de ultieme daad van liefde betekent. Het slot van Der fliegende Holländer is in dat opzicht een voorstudie voor het centrale gegeven van Der Ring des Nibelungenen het essentiële concept van Tristan und Isolde. De standvastige Senta is zodoende een waardige zuster van Brünnhilde en Isolde.