De schoenmaker die zich niet bij zijn leest hield

Jacob Böhme was schoenmaker van beroep maar schrijver uit roeping. In 1600 had hij een visioen waarin hem een allesomvattend inzicht werd gegund in de geheimen van de natuur en de kosmos. Het kostte hem ruim tien jaar om dit visioen uit te werken in zijn eerste pennevrucht Aurora. Toen dit in handschrift ging circuleren en direct populair werd, namen de plaatselijke authoriteiten het in 1613 in beslag en kreeg hij een publicatieverbod opgelegd. Toch weerhield dit hem er niet van om meer dan dertig werken te schijven. Böhme was een voorvechter van tolerantie: hij leverde kritiek op oorlog, geweld en het vervolgen van minderheden. 

Internationale samenwerking

De Staatliche Kunstsammlungen Dresden (SKD) lanceerde dit internationale project in 2017 in eigen huis met de tentoonstelling ‘ALLES IN ALLEM. Die Gedankenkwelt des mystische Philosophen Jacob Böhme’. De Embassy of the Free Mind (EFM) droeg bij als bruikleengever van oude drukken en handschriften. Voor deze Amsterdamse editie put de EFM in nog grotere mate uit eigen collectie. 

Wat is er te zien?

De tentoonstelling neemt de bezoeker mee in Böhme’s denkwereld aan de hand van indringende vragen die hij in zijn boeken stelde, zoals ‘Denk je dat God alleen de God van de christenen is?’ en ‘Waaruit denk je dat de aarde en de sterren ontstaan zijn?’. De antwoorden die Böhme hierop zelf vond worden uitgewerkt in de thema’s Natuur, Tegenstelling, Zondeval, Schepping, Wedergeboorte en Vrijheid.

De bezoeker kan zich in de tentoonstelling ook in Böhme’s denkbeelden verdiepen door zich te laten meevoeren in de prachtige en complexe beeldtaal in zijn boeken, gemaakt door kunstenaars die probeerden zijn abstracte denkbeelden zichtbaar te maken. Tenslotte zijn er ook interactieve schermen met een symbolisch portret van Jacob Böhme, zijn eigen handschrift Aurora, de geweldige pop-up illustraties in de 18-eeuwse Engelse editie van zijn werken en een kaart van Amsterdam met daarop alle drukkers en boekverkopers die met Böhme in verband kunnen worden gebracht.

Welke verhalen worden er verteld?

De tentoonstelling OOG VOOR DE WERELD vertelt avontuurlijke verhalen. Zo wordt er verteld over hoe Böhme’s handschriften in een boekenkist hun weg vonden naar Amsterdam en over een overvallen konvooi. Over hoe zijn werk na Böhme’s dood wereldkundig werd gemaakt door de Amsterdammer Abraham Willemszoon van Beyerland, die zijn handschriften vertaalde, op eigen kosten liet drukken, en persoonlijk distribueerde. En dan is er het verhaal over het wonderlijke toeval dat Aurora niet alleen het eerste boek was dat Böhme schreef, maar ook het eerste boek (in het Nederlands) in de rijke boekencollectie van de Embas-sy of the Free Mind. Amsterdam werd Böhmes toegangspoort tot de wereld.