De relaties tussen beeld, maker en kijker

Centraal in de tentoonstelling staan de werken Gray Glass (2020) en Inventory (2012) en het nieuwe werk Footsteps (2022) dat Fiona Tan maakte op uitnodiging van Eye. In deze video-installaties komt de verhouding tussen degenen aan weerszijden van de lens aan bod; maar ook de relaties tussen beeld, maker en kijker.

Tan beschouwt tijd als medium en als werktuig. Tijd is materiaal dat ze onderzoekt, kneedt en bewerkt tot kunstwerk – vaak met combinaties van stilstaand en bewegend beeld. Daarbij kijkt ze met een kritische maar ook poëtische blik naar manieren van waarnemen en representeren. Hoe maak je een waarachtig portret van een individu, een gemeenschap, een plek of een tijd?

In het nieuwe werk Footsteps legt Tan een verbinding tussen persoonlijke verhalen en de wereld om ons heen. Daarbij maakt ze gebruik van materiaal dat ze vond in de collectie van Eye: vergeten Nederlandse documentaire filmbeelden uit het vroege tijdperk van de stille film, meer dan honderd jaar oud.

Op de opnamen zijn spelende kinderen, Hollandse molens maar ook zwaar fysiek werk op het platteland en in fabrieken te zien. De beelden worden gecombineerd met teksten uit brieven die Tan van haar vader ontving in de periode dat ze net in Nederland was komen wonen, eind jaren tachtig. Zonder er ooit te zijn geweest wist Tans vader veel over Nederland, dankzij zijn scholing in Indonesië. In de brieven meandert hij moeiteloos tussen persoonlijke berichten en gebeurtenissen die zich voltrokken op het wereldtoneel, zoals de val van de Muur in Berlijn en de Tiananmenprotesten in Beijing

Uit het oeuvre van Tan spreekt een fascinatie voor archieven, musea, collecties, depots en de bijbehorende architectuur. Waar komt de menselijke drang vandaan om dingen te bewaren? Hoe wordt informatie geïnventariseerd, geordend en opgeslagen – fysiek en mentaal? Wie heeft hier zeggenschap over, en tot welke machtsstructuren leidt dit? Deze vragen zijn verbonden met het dekoloniseren van archieven, een vraagstuk waar ook Eye zich op richt.

In de installatie Inventory (2012) richtte Tan haar camera’s op het excentrieke huismuseum van de achttiende-eeuwse architect en verzamelaar Sir John Soane. De titel van Gray Glass (2020) verwijst naar een optisch instrument waarmee een landschap tot afbeelding kan worden gereduceerd, populair bij achttiende-eeuwse schilders. In dezelfde periode staken grote spiegels – te kostbaar en kwetsbaar om door ezels te laten vervoeren – de Alpen over op de rug van wandelaars. In de ruimtelijke driedelige installatie legt Tan een nieuwe archeologie van bewegend beeld bloot.