Onderwerpen

 

Voorgeschiedenis

Bij welke kerndimensie van diversiteit voelde de culturele sector de meeste urgentie?

Bij het beantwoorden van deze vraag kan er een onderscheid gemaakt worden in leeftijd, cultureel diverse achtergrond, sociale klasse, sekse, seksuele geaardheid en minder validen. Ook dient men zich te realiseren dat er ook binnen die verschillende kerndimensies veel diversiteit is. Daarnaast moet het duidelijk te worden over welk van de vier P’s, en welk aspect van de culturele sector, het gaat: personeel, programmering, publiek of partners.

Ook wordt er binnen de culturele sector verschillend gedacht over de eigen urgentie; waar de één de urgentie ziet in het aanspreken van een jonger publiek heeft een ander behoefte aan een personeelbestand met een meer cultureel diverse achtergrond.

Eerst inventariseren

Het ACI heeft onder de aangesloten culturele instellingen van de culturele overleggen een enquête gehouden om te inventariseren waar de urgentie van diversiteit bij de leden ligt. De uitkomst van deze enquête bepaalde de focus en actiepunten. Er is bij de enquête besloten om diversiteit bij de 3 P’s te onderzoeken: diversiteit onder Personeel, bij de Programmering en bij de Publiekssamenstelling. Diversiteit bij “Partners” is even noodzakelijk maar volgt wellicht vanzelf als de eerste drie P’s gerealiseerd zijn. Vandaar dat de vierde formele P in de enquête achterwege is gelaten. Leeftijd is als actueel onderwerp aan de kerndimensies toegevoegd.

Opvallend aan de uitkomst van de enquête is dat culturele diversiteit bij alle drie de P’s een gelijkwaardig hoog cijfer krijgt. Bijna alle instellingen zijn het hierover eens: culturele diversiteit is op dit moment de belangrijkste kerndimensie. Deze uitslag vormde de basis voor de richting van de conferentie alsmede de samenstelling van de redactieraad.

Personeel: Karima Belhaj (Head of Diversity ING)
Programmering, musea: Imara Limon (curator)
Programmering theaters: Jörgen Tjon a Fong (regisseur)
Publiek: John Olivieira (marketeer)

De conferentie

De conferentie werd bijgewoond door vertegenwoordigers uit alle lagen van culturele instellingen: programmamakers, personeel, publiek en partners. Het doel van de conferentie was concrete handreikingen te formuleren die ertoe zullen leiden dat culturele instellingen een betere afspiegeling worden van de samenleving. Kees Blijleven, directeur van jeugdtheater de Krakeling, heette de aanwezigen welkom: ‘Deze conferentie wil vrijblijvendheid overboord gooien en de goede bedoelingen voorbijgaan door concrete voornemens te formuleren.’

Het programma bestaat uit drie delen. Een introductie waarin sprekers uit binnen- en buitenland hun licht lieten schijnen over het begrip culturele diversiteit. En een deel waarin de deelnemers zich met plannenmakers en adviseurs terugtrokken in zes breakout-sessies om tot aanbevelingen te komen. De conferentie sloot plenair af waarbij de conclusies uit de verschillende deelsessies met alle aanwezigen gedeeld werd.

Noraly Beyer, bekend van onder andere het NOS Journaal was de dagvoorzitter, zij introduceerde de sprekers en nam aan het einde van de middag de afspraken en aanbevelingen door om die vervolgens te presenteren aan wethouder Kunst & Cultuur Kajsa Ollongren.

De sprekers

De Amerikaan Khalil Gibran Muhammad is de eerste spreker. Om het publiek een wetenschappelijk en breed perspectief te geven over de achtergestelde sociale positie van landgenoten met een andere afkomst geeft Muhammad (professor of History, Race and Public Policy van Harvard) voorbeelden van culturele instellingen in de VS waar 75 procent van de medewerkers wit zijn. New York City doet het iets beter. Dat, terwijl de bevolking van New York City voor twee-derde bestaat uit mensen met een cultureel diverse achtergrond. ‘Slechts drie procent van de topmensen in de culturele sector is niet wit.’ Tot vorig jaar was Muhammad ook directeur van het Schomberg Center for Research in Black Culture, één van ’s werelds meest vooraanstaande research instellingen toegewijd aan de geschiedenis van de Afrikaanse diaspora.

Nana Adusei-Poku is onder andere Applied Research Professor Cultural Diversity aan de Hogeschool Rotterdam. Vanuit een breder internationaal en historisch perspectief zoomt zij verder in op de gevolgen van ongelijkheid in de beeldende kunst. Hoe de beeldende kunst uiteindelijk is samengesteld uit westerse samenlevingen en gegroeid is uit de nasleep van het imperialisme. De invloed hiervan nog steeds voelbaar in de opname of uitsluiting van niet-witte kunstenaars of de 'specifieke' indeling van deze kunstenaars. Daarbij zij attendeert ook op de vanzelfsprekendheid van racisme. Ook ligt zij toe hoe Nederland een stap kan zetten door het erkennen en veroordelen van het eigen koloniaal erfgoed. Zoals het verwijderen van straatnamen met een koloniaal verleden of deze juist nadrukkelijk toelichten als een duister verleden.

Na het internationale en maatschappelijk perspectief van Gibran Muhammad en de visie van Adusei-Poku over het effect van ongelijkheid op de beeldende kunst eindigt de plenaire sessie met succesvolle, en minder succesvolle, voorbeelden van een inclusieve aanpak in London. Alistair Spalding, artistiek directeur en CEO van het Saddler’s Wells Theatre, vertelt hoe zijn streven naar inclusiviteit zijn werkwijze bij Saddlers Well’s heeft beinvloedt. ‘There needs to be an appetite for change, shared by everyone in the organisation’. Maar ondanks zijn programmering en alle andere initiatieven trekt Saddlers Wells voornamelijk een wit publiek: 86 procent van de bezoekers. We zijn er nog niet.

Slotbijeenkomst
Aan het einde van de conferentie verzamelt presentator Noraly Beyer de uitkomsten en de commitments van de deelsessies, die onder de leiding stonden van kenners en adviseurs in het culturele veld.

Bercan Günel vertelt hoe ook in de wetenschap er eerst een kritische massa moet zijn om beweging of verandering teweeg te brengen. Ook op het vlak van diversiteit in de top van de culturele sector zou je zo’n kritische massa moeten hebben; in de vorm van minstens één-derde met een cultureel diverse achtergrond.

Nike Jonah concludeert dat er al veel te lang is gepraat over meer diversiteit en dat de tijd nu rijp is voor het aantrekken van multiculturele change makers in organisaties.

Wayne Modest stelt dat het tegenargument voor diversiteit vaak is dat die ten koste zou gaan van de kwaliteit. Terwijl het accent zou moeten liggen op de veranderende canon, als gevolg van het instromen van mensen van allerlei culturen. Die anderen culturen brengen hun eigen kwaliteit mee.

Tunde Adefioye sluit daarop aan: er is een nieuwe canon nodig, waarin ruimte is voor andere culturen. Daarbij moeten organisaties niet opereren alsof ze alléén staan, maar met elkaar samenwerken.

Richtje Sybesma benadrukt dat het ontbreekt aan een gevoel van urgentie met betrekking tot diversivering. De witte eenzijdigheid kan worden doorbroken door bij sollicitaties per definitie twee kandidaten met een migratieachtergrond uit te nodigen.

René Romer constateert dat de Amsterdamse bevolking inmiddels voor 52 procent bestaat uit mensen met een migratieachtergrond. Dat multiculturele publiek wordt echter niet bereikt. Daarin kun je verandering brengen door het bijstellen van de programmering, van de communicatie en door activatie van de groep die nu kennelijk buiten de boot valt. Dat kan alleen wanneer de witte bevolking de exclusieve focus op de eigen belevingswereld loslaat.

Volgens Karima Belhaj sluiten witte managers mensen met een migratieachtergrond niet met opzet uit, maar spelen onbewuste vooroordelen hen parten. Die zou je expliciet moeten benoemen. In de praktijk zou je die sluipende vooroordelen in je organisatie jaarlijks moeten bespreken..

Slotwoord Amsterdamse wethouder Kasja Ollongren

Aan de Amsterdamse wethouder Kajsa Ollongren (o.a. Kunst en Cultuur) om de Diversiteitsconferentie af te sluiten. Allereerst spreekt zij haar waardering uit over het initiatief van de sector om deze conferentie te organiseren. Ook is zij onder de indruk van het werk en de afspraken die vandaag gedaan zijn. Wel waarschuwt ze voor een vanuit de gemeente opgelegd verplicht quota voor mensen met een migratieachtergrond in culturele organisaties. Het opleggen van quota vanuit de gemeente is volgens Ollongren te simpel, de werkelijkheid is complexer dan dat. Maar een serieus streven naar diversiteit is een noodzakelijke eerste stap en die is nu gezet.

Afspraken Diversiteitsconferentie

De Amsterdamse culturele instellingen hebben op maandag 19 juni 2017 niet weer opnieuw een hoofdstuk toegevoegd aan de inventarisatie van het diversiteitsvraagstuk. Maar er is een concrete volgende stap gezet.

Onderstaande lijst met afspraken is opgesteld om aan te tonen dat de sector zich committeert aan bepaalde doelen en bereid is deze te verwezenlijken. Ook al zijn de instellingen zeer divers in vorm; van organisatie, in product of in het bereiken van publiek, zij onderschrijven allen één of meerdere van onderstaande doelen.

1: Raden van Toezicht / Bestuur

De Governance Code Cultuur raadt aan dat de instelling een benoemingsperiode van drie of vier jaar, met respectievelijk twee- of eenmalige mogelijkheid tot herbenoeming, hanteert. De maximale zittingsperiode is dus negen (3 x 3) of acht (2 x 4) jaar. Zo eindigt met enige regelmaat een zittingsperiode van een lid. Dat maakt het mogelijk om binnen een periode van 5 tot 10 jaar minimaal twee leden van een cultureel diverse achtergrond te benoemen. Daarmee toont ook de Raad van Toezicht zich een afspiegeling van de maatschappij, met een evenredige vertegenwoordiging die recht doet aan de superdiverse samenleving die het bedient.

Wij streven naar een Raad van Toezicht met minimaal twee leden met een cultureel diverse achtergrond binnen een periode van 5 tot 10 jaar.

Het Concertgebouw
Holland Festival
Rijksmuseum
Nationale Opera & Ballet
Van Gogh Museum
NEMO Science Museum
Joods Cultureel Kwartier
ICK
Dansmakers Amsterdam
Rialto
Podium Mozaiek
De Kleine Komedie
Amsterdam Museum
Paradiso
Tolhuistuin
Museum Ons’ Lieve Heer op Solder
NAPK (Nederlandse Associatie voor Podiumkunsten)
De Nieuwe Liefde/ Felix Merites / De Rode Hoed / Compagnietheater
Stichting De Theaterdagen (TF & Fringe)
Ulrike Quade Company
Internationaal Danstheater
De Melkweg
Stedelijk Museum
Stadsschouwburg Amsterdam
ARCAM

2: Directie en personeel

Een goed diversiteitsbeleid draagt bij aan een mooi aanbod voor een breed publiek. Wil de sector zich verder ontwikkelen en relevant blijven voor de huidige en toekomstige samenleving? Dan moet ze inzetten op het werven, stimuleren en binden van het beschikbare talent dat de basis vormt van die toekomstige superdiverse samenleving. Bij vacatures voor nieuw personeel of directie is het toepassen van de Rooney Rule (https://en.wikipedia.org/wiki/Rooney_Rule) en geschikte methode om een verscheidenheid aan kandidaten te spreken. Voor iedere vacature worden minimaal twee kandidaten met een cultureel diverse achtergrond uitgenodigd voor een sollicitatiegesprek. Het advies is om ook een collega met een cultureel diverse achtergrond (of desnoods een externe expert) mee te nemen in de selectieprocedure en het sollicitatiegesprek.

Wij zullen voortaan de Rooney Rule toepassen bij alle sollicitatieprocedures:

Muziekschool Amsterdam (Willem Smit)
IDFA
Theater De Generator
Amsterdam Museum (Judikje Kiers)
Theater Bellevue
RRKC
Hogeschool InHolland
If I Can’t Dance
AGA Lab
Podium Mozaïek (Zafer Yurdakul)
Rialto (Raymond Walravens)
Dansmakers Amsterdam (Suzy Blok)
Internationaal Danstheater (Sophie Lambo)
De Melkweg (Geert van Itallie)
Stadsschouwburg Amsterdam (Dianne Zuidema)
De Krakeling (Kees Blijleven)
Holland Festival (Annet Lekkerkerker)

3: Testen van (potentieel) personeel op unconscious bias

De kans op afwijzing bij een sollicitatie is groter zonder Hollandse achternaam. Niet op grond van het cv, maar vanwege de (onbewuste) vooroordelen van de werkgever. Dit wijst onderzoek uit van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). Ook in andere situaties kunnen vooroordelen zorgen voor ongelijke behandeling. Om te zorgen dat de eigen vooroordelen geen invloed hebben op het handelen, moet men alert blijven. Denken dat ‘je er al bent’ of geen vooroordelen (meer) hebt, leidt tot juist meer vooroordelen. Bewustzijn creëren is verantwoordelijkheid nemen. Een training is niet voldoende, maar ondersteunt bovenstaande afspraken en houdt het onderwerp hoog op de agenda.

Wij houden het onderwerp hoog op de agenda door regelmatig bijeenkomsten te organiseren met personeel over unconscious bias:

Rembrandthuis (Anita Soer & Silvia Pfeiffer)
CJP (Walter Groenen)
De Krakeling (Marleen Lamers)
Melkweg (Sandrijn Dekkers)
Veem, Huis voor Performance (Anne Breure)
Tropenmuseum (Carmen Abels)
Amsterdam Museum (Judikje Kiers & Lizzy Ondaatje)
Submarine Channel (Willeke Steenbeeke)
De Melkweg (Geert van Itallie)
Rialto (Raymond Walravens)
Dansmakers Amsterdam (Suzy Blok)
Podium Mozaïek (Zafer Yurkadul)
Stedelijk Museum (Karin van Gilst)
Stadsschouwburg Amsterdam (Dianne Zuidema)
Holland Festival (Annet Lekkerkerker)

4: Organisatieverandering

Om binnen organisaties een duurzame verandering teweeg te brengen is het nodig, ook na erkenning van de bias, om trajecten aan te bieden, waarbij instellingen – naar Engels voorbeeld een “changemaker” de organisatie laten doorlichten en laten veranderen.

Wij zijn bereid om een changemaker onze organisatie te laten doorlichten en te werken aan de actiepunten die daaruit voortkomen.

Operamakers (Anthony Heidweiller)
Cinekid (Floor van Spaendonck)
De Kleine Komedie (Vivienne Ypma)
MOCCA (Peggy Brandon)
MK24 Kunsteducatie (Frederique Stutvoet)
Openbare Bibliotheek Amsterdam (Maarten Lammers)
N8- Museumnacht Amsterdam (Kimberly Willems)
Rijksmuseum (Annemies Broekgaarden)
De Krakeling (Kees Blijleven )
Amsterdam Museum (Judikje Kiers)
Muziekschool Amsterdam (Frederique Stutvoet)
Bimhuis (Alexandra Mientjes)
NAPK(Nederlandse Associatie Podiumkunsten) (Iris Daalder)
ZINA (Myriam Sahraoui )
Rialto (Raymond Walravens)
Podium Mozaïek (Zafer Yurdakul)
De Melkweg (Geert van Itallie)
Stedelijk Museum (Karin van Gilst)
Stadsschouwburg Amsterdam (Dianne Zuidema)
Holland Festival (Annet Lekkerkerker)

5: Programmering en productie podia

Welke narratieven presenteren culturele instellingen over onze gedeelde geschiedenis en de huidige maatschappij , en wie geeft deze verhalen vorm? Podiumprogrammering dat door een cultureel divers team wordt samengesteld, zal beter in staat zijn om een brede doelgroep te bereiken.
Om een meer diverse programmering te produceren en te programmeren stellen we ons ten doel, om in alliantie met andere instellingen programmeurs op te leiden met een cultureel diverse achtergrond.

Wij gaan per direct allianties vormen met als doel meer inclusieve theatervoorstellingen te produceren en/of te programmeren.

De Krakeling
Urban Myth
Toneelmakerij
Rialto
Dansmakers Amsterdam
Internationaal Danstheater
Podium Mozaïek
De Melkweg
Stadsschouwburg Amsterdam

6: Programmering musea

Welke narratieven presenteren culturele instituten over onze gedeelde geschiedenis en de huidige maatschappij, en wie geeft deze verhalen vorm? Een museale programmering van tentoonstellingen en evenementen die door een cultureel divers team wordt samengesteld, combineert relevante kennis, ervaring en expertise om zo tot de verbeelding van een brede doelgroep te spreken. Wat ten grondslag ligt aan eenzijdige verhalen, blijft vaak onuitgesproken. Ongemakkelijke geschiedenissen, machtsverhoudingen, dominante vormen van kennis en mechanismen van uitsluiting.
In samenwerking met andere instellingen maken wij ruimte voor reflectie op deze onderwerpen, door in gesprek te gaan (en te blijven) met cultureel diverse professionals. Een concrete stap daarin is deelname aan het doorlopende onderzoeksprogramma New Narratives, met o.a. gezamenlijk voorbereide gastrondleidingen voor feedback op de eigen collecties en presentaties, en medewerking en deelname aan het eerste New Narratives symposium dit najaar 2017.

Wij nemen deel aan het New Narratives programma:

Rijksmuseum (Birte ten Hoopen)
Het Scheepvaartmuseum (Hilde Ruygt)
Openbare Bibliotheek Amsterdam (Ilias Zian)
De Oude Kerk (Mirjam van Belzen & Marianna van de Zwaag)
Ons’Lieve Heer op Solder (Birgit Buchner)
Cobra Museum (Xander Karkens)
Amsterdam Museum (Judikje Kiers & Annemarie van Eekeren)
Filmtheater Rialto (Raymond Walravens & Suzanne Weijers)
N8 – Museumnacht Amsterdam (Aron Eilander)
FOAM Fotografiemuseum (Maren Siebert)
Frans Hals Museum/De Hallen (Anne Demeester & Denise de Boer)
Tropenmuseum A’dam/NHWC (Wayne Modest & Marielle Pals)
De Balie Cinema (Absaline Hehakaya)
Stedelijk Museum (Karin van Gilst)
ARCAM (Yvonne Franquinet)
Museum van Loon (Tonko Grever)

7: Publiekssamenstelling

Onze samenleving wordt in etnisch-cultureel opzicht vel gevarieerder dan een vluchtige blik op de data van het CBS. Geboortelanden zeggen steeds minder over de werkelijke etnische afkomst van de Nederlandse burger. Ook onder de autochtone bevolking neemt de etnisch-culturele en religieuze diversiteit toe. Het vinden van aansluiting bij de verschillende belevingswerelden binnen onze multiculturele samenleving is cruciaal én noodzakelijk.

Wij werken aan een publiekssamenstelling met 40% cultureel diverse achtergrond binnen een periode van vijf jaar.

Alle instellingen die deelnamen aan de break-out sessie; tevens:
Dansmakers Amsterdam
Internationaal Danstheater
Rialto
Podium Mozaïek
De Melkweg
Stedelijk Museum
De Krakeling

Een afspraak ondertekenen als Amsterdamse culturele instelling

Bent u een Amsterdamse culturele instelling en wilt u een afspraak ondertekenen? Dat kan via het formulier onderaan deze pagina.

Met veel dank aan de redactie

Om tot een mooie vertegenwoordiging van de verschillende disciplines binnen de sector te komen en tegelijkertijd te beantwoorden aan de verschillende behoeften is de redactiewerkgroep ingericht op basis van de drie P’s:

Personeel: Karima Belhaj
Programmering musea: Imara Limon
Programmering theaters: Jörgen Tjon a Fong
Publiek: John Olivieira
Organisatie: 
Kees Blijleven (ACI, Krakeling)
Martine Brinkhuis (Kunst en Cultuur, gemeente Amsterdam)
Stéphanie Dekker (ACI, Amsterdam Marketing)

Productie: Laura Teerling (Het Cultuurbureau)

De ACI Diversiteitsconferentie wordt mede mogelijk gemaakt door de Amsterdamse Culturele Instellingen, het Amsterdams Fonds voor de Kunst en Gemeente Amsterdam.

Diversiteitsconferentie partners