Zand en duinen

Langs de hele Nederlandse kust is er een zandstrand dat zich naar het noorden uitstrekt tot IJmuiden, en naar het zuiden langs Zandvoort en verder. De stranden kenmerken zich door de brede zandvlaktes, die voor veel buitenlandse bezoekers een bijzonder gezicht zijn: stranden op veel andere plekken in de wereld zijn een stuk smaller en vaak omgeven door kiezels of rotsen. 

En dan zijn er de duinen, nog zo’n uniek soort landschap in Nederland. Het glooiende landschap vormt een groot contrast met het gewoonlijk zo vlakke Hollandse polderlandschap. Toch zijn de duinen onlosmakelijk met Nederland verbonden. Ze beschermen het land tegen het water: de beplanting zorgt ervoor dat de zandheuvels zich kunnen weren tegen de soms woeste zee. 

Benieuwd welke duingebieden er zijn aan de kust en wat de beste wandel- en fietsgebieden zijn? Lees ons artikel over duinen

Industriecultuur

Naast de prachtige natuur kent het kustgebied ook een rauwe kant: die van de grootschalige industrie. De industriegeschiedenis centreert zich rondom IJmuiden en begint met de aanleg van het Noordzeekanaal in 1876. Voor die tijd had de regio al een belangrijke positie – Kasteel Brederode lag in de Middeleeuwen al langs een grote handelsroute – maar toen in 1865 de eerste spade gestoken werd in duingebied de Breesaap, was dat het begin van een ware industriële revolutie. Op 1 november 1876 werd in aanwezigheid van koning Willem III het Noordzeekanaal geopend. Het kanaal zorgde voor de gewenste boost voor de industrie én voor het ontstaan van IJmuiden – leuk feitje: journalist S. Vissering schreef in 1848 een fictief stuk getiteld 'Een uitstapje naar IJ-Muiden', over een zelfverzonnen plaats aan de overkant van het toen nog te graven kanaal. Hier dankt IJmuiden haar naam aan. Meer over de geschiedenis van het Noordzeekanaal leer je in het IJmuider Zee- en Havenmuseum.

Al snel vestigden grote bedrijven zich aan de oevers: een kunstzandsteenfabriek, een papierfabriek en later metaalnijverheid. De komst van Koninklijke Hoogovens in 1918 (inmiddels Tata Steel) zorgde voor nog verdere expansie van het industriegebied. Het Hoogovens Museum IJmuiden, gewijd aan de geschiedenis en de achtergrond van de hoogovens, is gevestigd in de oude buizenfabriek van de Koninklijke Hoogovens. Inmiddels telt IJmuiden vier havens, waarmee het na Rotterdam en Amsterdam de grootste haven van Nederland heeft. 

Nieuwsgierig geworden naar de industriecultuur van het Noordzeekanaal-gebied? Van 10 t/m 18 oktober vindt de Week van de Industriecultuur plaats, vol muziek, dans, theater en hedendaagse industriële bedrijvigheid. 

Forten en verdedigingslinies

De bouw van het Noordzeekanaal viel in dezelfde periode als de ontwikkeling van de Stelling van Amsterdam. Het kanaal heeft een strategische ligging ten opzichte van Amsterdam en dus werd besloten een fort op deze plek te bouwen. Het IJmuider fort op Forteiland moest de sluizen aan het Noordzeekanaal bewaken. Zowel tijdens de Eerste als de Tweede Wereldoorlog werd het fort in staat van paraatheid gebracht, met kanonnen en al, maar na de capitulatie in 1940 werd het fort door de Duitsers ingezet: eerst als opslagplaats voor munitie, later als strategische speler in de bouw van de Atlantikwall (de Duitse verdedigingslinie langs bijna de gehele Europese kust). IJmuiden werd tot Festung verklaard en met zwaar geschut uitgerust. Op het forteiland werden 37 bunkers bijgebouwd, ten noorden en ten zuiden van het Noordzeekanaal nog eens tientallen.

Na de Tweede Wereldoorlog raakte het fort al snel in verval. Het had geen strategisch doel meer en een deel van het eiland en het fort werd afgebroken. Toen Unesco de gehele Stelling van Amsterdam in 1996 op de Werelderfgoedlijst plaatste, werd het fort gerestaureerd. Nu is het iedere eerste zondag van de maand tussen maart en november geopend voor publiek.

Badplaats Zandvoort

Zandvoort is een stuk ouder dan IJmuiden: in 1100 stond het al op de kaart als Sandevoerde – een samenstelling van zand en voorde. Eeuwenlang leefde het dorp van de visvangst, maar toen in de negentiende eeuw zeebaden een hype werd, zorgde het toerisme voor extra inkomsten. In 1828 werd het Groot Badhuis geopend en de bouw van het nieuwe station in 1881 betekende dat er eens per week een internationale trein Zandvoort binnenkwam, met stromen bekende buitenlanders (waaronder Sisi van Oostenrijk). Zandvoort en de Nederlandse kust waren booming. 

Tijdens de Tweede Wereldoorlog uitbrak werd de toegang tot het strand van Zandvoort verboden. Enkele maanden later moest vrijwel geheel Zandvoort worden ontruimd en alle gebouwen vlak langs de kust, inclusief badhuizen, hotels, de watertoren en de boulevard, werden gesloopt om plaats te maken voor de Duitse Atlantikwall. Nog altijd zijn in het gebied tientallen bunkers aanwezig. 

Na de oorlog kwamen de toeristen al snel weer terug. Er verrezen nieuwe hotels en een nieuwe watertoren, en het strand werd een geliefd zomeroord bij Nederlandse en buitenlandse vakantievierders. Met de pieren, surfspots, restaurants en een keur aan strandclubs (kijk hier voor ons lijstje met de beste strandtenten) in Zandvoort, IJmuiden en Bloemendaal aan Zee is er nog altijd een geliefde plek om een middag of een hele dag door te brengen.