Dit jaar is het 350 jaar geleden dat Rembrandt overleed. Om hem te eren en stil te staan bij zijn werk en zijn belang voor de schilderkunst, worden er verschillende tentoonstellingen georganiseerd.

Het Rijksmuseum laat in de tentoonstelling ‘Alle Rembrandts’ alles van Rembrandt zien wat het in huis heeft. En dat is nogal wat, het toont maar liefst 22 schilderijen, 300 etsen en 60 tekeningen van de meester. Maar zijn het nou echt álle Rembrandts die ze hebben? Ik miste er één. De grootste. De Nachtwacht is zo gigantisch groot dat die niet zomaar verplaatst kan worden. Dus om ze écht allemaal te zien, moet je even langs de Eregalerij lopen. Maar verder zijn ze er allemaal. Het is bijzonder indrukwekkend te zien hoeveel Rembrandt in zijn leven heeft gemaakt, en te beseffen dat er in musea over de hele wereld nog veel meer van hem te vinden is.

Schilderijen, etsen en tekeningen

De meeste van de schilderijen in de tentoonstelling ken je ongetwijfeld: ‘Het Joodse Bruidje’, ‘Marten en Oopjen’, ‘De Staalmeesters’ en ‘Landschap met Stenen Brug’. Deze schilderijen zijn natuurlijk zeer de moeite waard om te gaan bekijken, maar kun je ook op een ander moment gaan zien.
Met de tekeningen en etsen ligt het anders, omdat deze zo kwetsbaar zijn en niet te lang en te vaak aan licht blootgesteld kunnen worden, zijn ze niet altijd én zeker niet allemaal tegelijk te bekijken. En wat zijn ze boeiend en ontroerend mooi om te zien. Met een paar eenvoudige lijnen kan Rembrandt een prachtige en herkenbare situatie, een portret, een zelfportret of een landschap tekenen. En omdat veel van de etsen heel klein zijn. De kleinste etsen lijken wel postzegels, en je er met je neus bovenop staat, word je als het ware de voorstelling in gezogen. Heel bijzonder.

Hoe maakte Rembrandt zijn etsen?

Als ondergrond voor het maken van een ets gebruikte Rembrandt een koperplaat. Deze plaat smeerde hij in met een mengsel van hars en bijenwas. Vervolgens maakte hij met een etsnaald een tekening in de was, waardoor de koperplaat weer zichtbaar werd. Dus daar waar hij iets wilde laten zien, haalde hij wat weg. De zo ontstane tekening beet hij vervolgens met zuur uit in de koperplaat. Als de plaat daarna wordt geïnkt en met een vel papier erop door de drukpers wordt gehaald, verschijnt op het papier de afdruk. Iets waar Rembrandt rekening mee moest houden, is dat de afdruk altijd een spiegelbeeld is van de gemaakte tekening. Vaak is dat niet erg, maar als je echt wil dat iets helemaal waarheidsgetrouw is, moet de voorstelling in spiegelbeeld op de koperplaat worden aangebracht. Veel oefenen dus!

Zelfportretten

Geen enkele andere 17de -eeuwse kunstenaar maakte zoveel zelfportretten als Rembrandt. Door in de spiegel te kijken en gekke bekken te trekken leert Rembrandt verschillende emoties te verbeelden en oefent hij met lichtcontrasten en het weergeven van schaduw. De vaardigheden die hij opdoet in de talloze etsen die hij van zichzelf maakt, zien we in zijn latere werk steeds terug.

Liever schilderijen dan etsen?

Ik dacht altijd dat ik vooral van de schilderijen was. Etsen en tekeningen waren niet echt aan mij besteed. Dacht ik. Dus toen ik bij ‘Alle Rembrandts’ heel veel etsen zag hangen, dacht ik er even langs te lopen op weg naar de schilderijen. Maar. De etsen en tekeningen die Rembrandt maakte zijn zo treffend weergegeven en zo boeiend. Vooral bij de etsen van mensen op straat, een bedelaar, een koekenbakster of een rattengifverkoper heb ik lang staan kijken om de scene in me op te nemen en ervan te genieten. De gezichtsuitdrukkingen zijn zo treffend weergegeven en zo herkenbaar. Dit zijn mensen die je ook vandaag kunt tegenkomen op straat!
Naast etsen maakte Rembrandt ook veel tekeningen, vooral als hij ging wandelen. Zo vanuit zijn woning op de Sint Antoniebreestraat rechtsaf, richting Diemen of Ouderkerk. Onderweg maakte hij tekeningen van wat hij zag. En op veel van die tekeningen staan boerderijen, huizen of andere herkenningspunten die er ook vandaag de dag nog zijn. Zo wandel je eigenlijk met Rembrandt mee en ziet wat hij ziet.

Meesterstuk: De rattengifverkoper, ets, 1632

Wat zien we? Rembrandt brengt hier drie personen bij elkaar, die samen een verhaal vertellen. De man rechts heeft een stok in zijn hand met aan de bovenkant een mand. In deze mand zitten ratten, en ook in de nek van de man zit een rat. Aan de titel kun je aflezen waar deze ets over gaat, dit is de ‘Rattengifverkoper’. Het jongetje in het midden houdt een doos vast, zit hier het rattengif in? Dat het rattengif goed werkt is wel duidelijk, onder aan de mand hangen dode ratten. De man links koopt het gif en kijkt weg van wat er voor hem staat. Wordt hij misschien enigszins onpasselijk van wat hij ziet, of denkt hij aan wat hij tegen gaat komen als hij het gif gaat gebruiken?

Rembrandt heeft me verrast

Het zijn vooral de etsen en tekeningen die me hebben verrast. Met een paar streken van een etsnaald of potlood weet Rembrandt een gemoedstoestand, een emotie, een persoon op papier te zetten.

Online kaartverkoop

Om de bezoekersstroom te reguleren moet je van tevoren een ticket voor een tijdsblok reserveren. Kijk op de website wat de beschikbaarheid is. Je vindt daar ook de audioguide die je op je telefoon kunt downloaden.