Schilderijen uit het Prado en het Rijkmuseum

In de collectie van het Prado Museum in Madrid en het Rijksmuseum Amsterdam is gezocht naar overeenkomsten in schilderijen. Dat kan het onderwerp van het schilderij zijn, maar ook de afbeelding. En dat geeft bijzondere inzichten.

Rembrandt en Velázquez

Als tegenhanger van Rembrandt, is de belangrijke Spaanse schilder Diego Velázquez gekozen. Geboren in dezelfde tijd, in landen die tegelijkertijd een culturele bloeitijd doormaakten, ontmoeten beide kunstenaars elkaar voor het eerst in het Rijksmuseum. Deze twee schilders zijn leidend in de tentoonstelling, maar ook hun tijdgenoten en volgers komen ruim aan bod. Zo hangen er onder andere schilderijen van Frans Hals, Bartolomé Murillo, Johannes Vermeer, Francisco Zurbarán.

Dialoog tussen Nederland en Spanje

Zonder elkaar ooit ontmoet te hebben, vernieuwde Rembrandt en Velázquez op vergelijkbare wijze de schilderkunst. De twee schilders gaan in deze tentoonstelling een dialoog met elkaar aan. Samen met anderen.

De verschillen tussen Spanje en de Republiek der Nederlanden in de 17de eeuw vormen de basis van de tentoonstelling. Spanje is een koninkrijk, Nederland een republiek. Spanje is katholiek, Nederland is overwegend protestant. In Spanje werden de schilderijen voornamelijk in opdracht van het hof en de kerk gemaakt. In Nederland werden de opdrachten voor een schilderij vooral gegeven door leden van de gegoede burgerij. Deze verschillen zorgen er voor dat de Spaanse schilderijen wat stijver en strenger overkomen dan de Nederlandse.

Er wordt steeds in paren een Nederlands en een Spaans schilderij getoond. Soms is duidelijk waarom de schilderijen naast elkaar hangen, maar soms moet je wat beter naar het schilderij kijken of luisteren, (download de app!) om te ontdekken wat de overeenkomsten of het verschillen zijn. Op deze manier gaan de schilderijen een dialoog met elkaar aan.

Natuurlijk zijn er bekende schilderijen van Rembrandt aanwezig in de tentoonstelling: Marten en Oopje, Het Joodse Bruidje, De Staalmeesters en Titus aan de lessenaar. Ook het Straatje van Vermeer hangt er tussen.

Graag wil ik twee paren van schilderijen uitlichten om te laten zien wat de overeenkomsten dan wel verschillen zijn.

Francisco de Zurbarán en Pieter Saenredam

‘Het Lam Gods’ van Francisco de Zurbarán hangt naast de ‘Sint Odulphuskerk in Assendelft’ van Pieter Saenredam. Beide schilderijen staan voor een diep religieus gevoel, het ene schilderij katholiek het andere schilderij protestant. ‘Het Lam Gods’ staat symbool voor het lijden van Christus en de ‘Sint Odulphuskerk in Assendelft’ staat symbool voor protestant Nederland.

Francisco de Zurbaran en Pieter Saenredam

Francisco de Zurbarán en Jan Asselijn

‘De Heilige Serapion’ van Zurbarán hangt naast ‘De Bedreigde Zwaan’ van Jan Asselijn. De houding van Serapion en de zwaan lijken op elkaar, beiden hebben ze de armen/vleugels wijd gespreid en de witte kleur overheerst. In beide schilderijen is een tekst te zien: bij Zurbarán op een briefje en bij Asselijn op een eierschaal in het nest van de zwaan. Het papiertje bij Serapion verwijst naar de heiligheid van Serapion die door piraten gevangen werd genomen, gemarteld en van zijn ingewanden ontdaan. De zwaan verwijst naar de raadspensionaris Johan de Witt die de Nederlandse Republiek verdedigde, net zoals een zwaan haar eieren verdedigt. Ook Johan de Witt werd gevangen genomen, gemarteld en is uiteindelijk zelfs onthoofd. Zie daar de gruwelijke overeenkomst tussen deze twee schilderijen.

Francisco de Zurbaran en Jan Asselijn

Juan Sánchez Cotán springt er uit

Een krop sla die aan een draadje naar beneden komt is niet bepaald realistisch. Maar wat is het schilderij van Sánchez Cotán prachtig! Het is heel eenvoudig van opzet, maar de kleuren en vormen die gebruikt worden zijn van een bijzondere schoonheid. En wat kleurt de muur van deze zaal mooi bij dit schilderij! Voor mij is dit het mooiste schilderij van de tentoonstelling, het doet denken aan de werken van Willem Heda, maar ook aan de hedendaagse Groningse kunstschilder Henk Helmantel. Geweldig.

Juan Sanchez Cotan Melchior en Felipe Ramirez

Verrassende tentoonstelling

Het Rijksmuseum is erin geslaagd om een verrassende tentoonstelling te maken met prachtige werken, een tentoonstelling die je verder brengt in je beleving van het schilderij. Door schilderijen naast elkaar te hangen, zie je de overeenkomsten, maar word je ook dichter bij de essentie van elk schilderij gebracht. Een absolute aanrader!

Nog tot en met 19 januari 2020

De tentoonstelling is nog te zien tot en met 19 januari 2020, het is noodzakelijk om van tevoren een starttijd te reserveren voor je bezoek aan het Rijksmuseum. Je mag daarna zo lang blijven als je wilt. Kijk voor openingstijden en voor het boeken van je ticket op de website van het museum.