Liefdesgeschiedenis van Rembrandt en Saskia

Het verhaal van de liefde in de Gouden Eeuw wordt verteld aan de hand van de liefdesgeschiedenis van Rembrandt en Saskia, waarbij elke zaal in het teken staat van een ontwikkeling in hun relatie. Omdat een stabiel huwelijk in die tijd zeer belangrijk was,  ging men grote, risicovolle verschillen uit de weg. Denk daarbij aan leeftijd, geloof, status en kapitaal. Het is daarom erg bijzonder dat de voorname Saskia uit Leeuwarden trouwde met een eenvoudige schilder uit Amsterdam.

Thema’s per zaal

De zalen zijn ingedeeld volgens de thema’s hofmakerij, bruiloft, het huwelijksleven, kinderen en de dood. Naast schilderijen zijn er bijpassende kleding en schoenen tentoongesteld. Maar ook huwelijkscadeaus, rammelaars, doodsborden en - heel belangrijk - de sleutelring van de vrouw des huizes waaraan de sleutel van de voorraadkast hing.

Steeds is een deel van de zaal gereserveerd voor Rembrandt en Saskia, zodat we hun liefdesgeschiedenis in het licht van de 17de eeuw kunnen plaatsen.
Zo zien we naast een aantal zelfportretten van Rembrandt ook verschillende etsen in een huiselijke setting waarop Saskia te zien is. Verder onder andere een ets van de moeder van Rembrandt.

Meesterwerk

Het thema van de laatste zaal is Herinneren, en heeft als ondertitels Tot De Dood U Scheidt en Voortlevende Liefde. Het is in deze zaal dat het klapstuk van de tentoonstelling hangt: Saskia en profil in rijk gewaad uit 1642. In de Gouden Eeuw gold dat leven en dood dicht bij elkaar lagen, in die tijd . stierf één op de vier kinderen stierf de eerste verjaardag. De eerste drie kinderen van Rembrandt en Saskia overlijden dan ook binnen enkele weken na hun geboorte. Alleen het vierde kind, Titus, blijft in leven. Helaas wordt Saskia hierna zelf ziek en sterft zij als Titus pas negen maanden oud is.

Saskia en profil in rijk gewaad, 1642

Saskia en profil in rijk gewaad

Olieverf op Paneel, 99.5 x 78.8 cm. Gemäldegalerie Alte Meister, Kassel
Saskia en profil in rijk gewaad is een van de meest persoonlijke meesterwerken van Rembrandt van Rijn en is nu voor het eerst in ruim 250 jaar in Nederland. Rembrandt begon in 1633 of 1634 aan dit schilderij, dus rond de datum van hun huwelijk.

Wat zie je op het schilderij? Het gezicht van Saskia is naar links gedraaid waardoor haar profiel oplicht tegen de donkere achtergrond. Haar gezichtstrekken zijn zacht weergegeven en haar haar golft. Ter hoogte van haar hart houdt ze in haar hand een takje rozemarijn. Saskia’s kleding oogt zeer kostbaar, ze draagt een hoog sluitend wit hemd en een rood fluwelen gewaad met mouwen van zijde. Om haar polsen, nek en in haar haar draagt zijn juwelen, parels en goud. Om haar rechterschouder heeft ze een cape van bont geslagen. Op haar hoofd draagt zij een platte roodfluwelen baret met een struisvogelveer.

Opvallend: wijzigingen in het schilderij

Uit onderzoek is gebleken dat Rembrandt na de dood van Saskia in 1642 een aantal veelzeggende wijzigingen aanbracht in het schilderij. Hij voegde in ieder geval het rozemarijntakje toe in de rechterhand van Saskia en de struisvogelveer op haar baret. Deze details kunnen gezien worden als een teken van de liefde van Rembrandt voor Saskia. Ook het feit dat haar kleding zo rijk versierd is laat het verdriet van Rembrandt om het verlies van zijn vrouw zien.

Financiële problemen

Na 1650 komt Rembrandt in steeds grotere financiële problemen. In 1652 voelt hij zich daarom genoodzaakt om - het door hem zo geliefde portret van Saskia - te verkopen. Voor de tweede keer moet Rembrandt afscheid nemen van zijn Saskia. De koper van het schilderij was Jan Six, een goede bekende en regelmatig koper en opdrachtgever van Rembrandt. Vanwege hun goede relatie was Rembrandt daarom in de gelegenheid om regelmatig naar het portret te gaan kijken en als het ware ‘bij Saskia op bezoek te gaan’.

In 1750 werd het schilderij opgenomen in de collectie van Wilhelm VIII, landgraaf van Hessen-Kassel. Tot op de dag van vandaag hangt het daar in de Gemäldegalerie Alte Meister. Het is de eerste keer dat ‘Saskia en profil in rijk gewaad’ terug is in Nederland en wel in de geboortestad van Saskia, Leeuwarden.

Mooi, boeiend en emotioneel verhaal

Er wordt een mooi en boeiend verhaal verteld waardoor je een levendig beeld van de liefde in de Gouden Eeuw krijgt. Door de verschillende etsen en tekeningen maak je het jonge echtpaar Rembrandt en Saskia haast van dichtbij mee. Je voelt dan ook het verdriet van Rembrandt als het noodlot toeslaat en Saskia komt te overlijden. 

Over de tentoonstelling

De tentoonstelling is nog tot en met 17 maart 2019 te zien.
De audioguide is ingesproken door Aaf Brandt Corstius, die dat op een zeer onderhoudende manier doet. Het Fries Museum organiseert gedurende de tentoonstellingen lezingen, workshops en verschillende activiteiten voor kinderen.

 

Meer informatie