1: Gekraak van voetstappen. Vrouwelijk gefluister. Een kat miauwt in de verte. Blikseminslag.

2: Lachende kinderen. Een contrabas, een cello, een viool. Geklapper van zeilen.

3. Een romantische Italiaanse opera. Dichtbij, geroezemoes. Gefladder van vleugels.  Met enkel geluid kun je verhalen vertellen. Bovenstaande reeksen roepen beelden en associaties op die een verhaal kunnen creëren, suggereren of inspireren. De installatie The Instrument of Troubled Dreams in de Oude Kerk belichaamt deze eigenschap van geluid en nodigt de bezoeker uit haar eigen verhalen te componeren. Hoe doet de bezoeker dat? Door plaats te nemen achter een mellotron. Nu hoor ik je denken, een mellowat?! 

Mellotron

Ik leg het je uit. De mellotron is de grote broer van de sampler. Hij heeft 72 toetsen, waarvan elk een ander geluidsfragment laat horen. Onder de fans van de mellotron behoren David Bowie en The Beatles, Genesis en King Crimson. Die ken je dan vast weer wel! Zo ook kunstenaarsduo Cardiff en Miller uit Canada. Ze plaatsten de mellotron in het hoogkoor van de Oude Kerk en programmeerden de 72 toetsen met een breed scala aan geluiden, waarvan een aantal is opgenomen in en rondom de Oude Kerk. Het gekraak van vlonders, kabbelend water, een orgelcompositie van Sweelinck, geroezemoes van nonnen. Het is aan de bezoeker om de kerk met geluid te vullen. Iedere compositie is uniek en komt tot stand door persoonlijke voorkeur, geheugen en puur toeval. Zo ervaren de luisteraars de kerk telkens op een andere manier en wordt het kerkbezoek een filmische, theatrale ervaring. Luisterende bezoekers kunnen plaatsnemen op de stoeltjes rondom de mellotron, maar zijn ook uitgenodigd om door de kerk te lopen. De kerk, eigenlijk een soort betonnen versterker, weerkaatst de geluiden, en 28 speakers door de kerk verspreide speakers versterken deze diffusie van het geluid.

De tentoonstelling is daarnaast interessant vanwege de interactie met het werk en met je mede bezoekers. Meestal is een museumbezoek een solo-onderneming. We kijken naar werken die niet terugkijken, lopen naar het volgende werk en doen hetzelfde. De mellotron moet bespeeld worden: je moet de expo als bezoeker activeren. Het is leuk om mensen te zien twijfelen. Ze verkennen even de omgeving, hopen dat een ander het initiatief neemt. Er wordt aandachtig en nieuwsgierig naar de toevallige composities van de medebezoeker geluisterd. De meesten beginnen heel voorzichtig met spelen. Ze drukken kalm op een toets, dan nog een, nemen daarna plaats en zijn heel geconcentreerd bezig met het geluid. Het is leuk om naar de anderen te kijken, hun gedachtegang proberen te volgen: zijn ze bewust op zoek naar een geluid, of laten ze het aan het toeval over? Hebben ze een favoriete toets? Ik applaudisseer voor twee medebezoekers en hun quatre-mains op de mellotron en neem dan zelf plaats.

Neem de tijd

Als je geluk hebt, heb je de mellotron even voor jezelf. Mijn advies: neem wat langer plaats achter de mellotron. Klooi wat aan, verken de geluiden en probeer vervolgens bewust een stuk te ‘componeren.’ Laat de schelle kermisgeluiden die de sereniteit van je compositie grof doorbreken je niet van je stuk brengen - maar kijk uit met die kermisgeluiden: de toetsen zitten links van het midden.

The Instrument of Troubled Dreams is een geweldige geluidsinstallatie op een prachtige, kalme plek. Het is gek dat maar zo weinig mensen weten van de parels in de Oude Kerk, maar bij een tentoonstelling als deze is de rust ook een zegen. Ik ga zeker terug om nog een keer te luisteren en te spelen en mijn mellotron-skills te ontwikkelen. Misschien zie ik je daar.

Door Nina IJdens, blogger voor My Daily Shot of Culture