Schatkamer

Het verhaal dat zij met de nieuwe tentoonstelling Schatkamer! vertellen is het verhaal van de kunstgeschiedenis aan de hand van topstukken uit de collectie van de Hermitage in Sint Petersburg. Een duik nemen in de schatkamer is een duik nemen in de kunstgeschiedenis. En net als in een schatkamer is de buit een beetje door elkaar gehusseld en stuit je naast bekende goudmijnen op onverwachte vondsten.

Een beetje achtergrond

De Hermitage in Amsterdam heeft geen eigen collectie. Dat betekent, de stukken voor elke tentoonstelling worden geleend bij ‘moedermuseum’ de Hermitage in Sint Petersburg, na het Louvre het grootste museum ter wereld. Hoe kwam de Hermitage aan zo’n grote collectie? Het begon allemaal met Catharina de Grote, een verlicht vorstin die van 1762 tot 1792 over Rusland heerste. Achttiende-eeuwse vorsten vochten onderling om internationale erkenning en status. Catharina realiseerde zich dat de status van het vorstendom mede bepaald werd door de omvang van de kunstcollectie en sloeg aan het verzamelen. En hoe?! Deze verzamelwoede werd door de volgende vorsten overgenomen en toen de revolutie in 1917 uitbrak, bood de Hermitage al onderdak aan een behoorlijke collectie kunstvoorwerpen. Die collectie groeide toen de communisten alle collecties van privéverzamelaars lieten nationaliseren en onderbrachten in de Hermitage. De gehele collectie van de Hermitage omspant nu meer dan drie miljoen (!!) objecten. Drie miljoen objecten dus (!), de legende gaat dat er nog nooit één persoon is geweest die alle kunstwerken in de collectie in zijn of haar mensenleven heeft kunnen aanschouwen.

Vorsten, honden, vazen, zwanen

De schatkamer die de Hermitage Amsterdam in samenwerking met het moedermuseum heeft samengesteld bestaat uit een boven- en benedenverdieping. Beneden zien we meteen dat dit geen gewone overzichtstentoonstelling is. Twee zwanen in verschillende stijlen torenen boven ons uit, daarachter twee prachtige grote vazen, rechts staan twee bronzen beelden van honden, links twee schilderijen van Maria en kind uit de Renaissance. Er is geen route uitgestippeld, geen chronologie te bespeuren. Je kan jouw koers door de schatkamer zelf bepalen. De vergelijkende opstelling werkt goed: het structureert het overzicht zonder alles voor te kauwen. Een ander bijkomend voordeel is dat je langer bij individuele stukken blijft stilstaan. Gemiddeld kijkt publiek acht seconden naar een kunstwerk. Acht seconden. Hoeveel zie je dan eigenlijk? Door de vergelijking zie je de unieke kenmerken van de werken duidelijker en wordt het werk ‘rijker’ voor de kijker. Door werken uit verschillende gebieden en periodes naast elkaar te plaatsen, wordt de kijker bewust gemaakt van culturele kruisbestuiving in de kunstgeschiedenis. Het toont dat bepaalde stijlen niet strikt verbonden waren aan tijd en plaats, maar door politieke gebeurtenissen beïnvloed werden. Zo zien we een bronzen wierookvat uit Iran en een bronzen waterkan uit Duitsland. Ze lijken heel erg op elkaar, maar het wierookvat werd twee eeuwen eerder en in een ander werelddeel gemaakt. De toelichting luidt dat er door de kruistochten een culturele kruisbestuiving plaatsvond waardoor West-Europese kunstenaars en ambachtslieden technieken uit het Oosten overnamen. In een andere ruimte zien we een borstbeeld van tsarina Catharina de Grote en een beeld van de Egyptische farao Amenemhet III. Ditmaal zijn de beelden compleet verschillend van elkaar. Hier toont de vergelijking aan dat er bepaalde (universele?) thema’s zijn in de kunstgeschiedenis, zoals de geïdealiseerde verbeelding van vorsten. Blijkbaar hebben belangrijke lieden op zeer verschillende plaatsen en tijden de behoefte gevoeld zich te laten vereeuwigen in beeld.

Bladeren

De bovenverdieping biedt een net zo’n onorthodox overzicht. Je wandelt door twee lange gangen met kleine ruimtes die elk om een ander thema draaien. Hier een ruimte met een achttiende-eeuws interieur, daar een met portretten uit de Renaissance, de volgende ruimte weer gevuld met afbeeldingen uit Boeddhistische tempels. Door de gangen lopen is als door een encyclopedie bladeren. Een encyclopedie lees je bijna nooit van kaft tot kaft. Je slaat hem eens open op een willekeurige bladzijde, bladert hem eens door, blijft wat langer hangen wanneer je oog op iets interessants valt. Zo ook op de bovenverdieping.

Kortom

De schatkamer is geen rigide, schematisch en voorgekauwd overzicht, maar een bijna speelse duik in de kunstgeschiedenis. Neem ook een duik! De tentoonstelling is te zien tot en met 25 augustus.

------------------

Hermitage Amsterdam viert hun tienjarig bestaan met twee grote jubileumtentoonstellingen. De tentoonstelling ‘De Schatkamer! is de eerste en toont de meesterwerken uit De Hermitage, een cadeau aan de stad Amsterdam. De tentoonstelling is te zien tot en met 25 augustus. Kijk voor meer informatie op hermitage.nl

Bekijk ook de video: Adjunct directeur Paul Mosterd leidt Jip in deze vlog rondt en vertelt over de tentoonstelling.