Kleine tentoonstelling

Op het eerste oog lijkt het een kleine tentoonstelling over de naamgever van het Mauritshuis: Johan Maurits. De ruimte waar de tentoonstelling te zien is, is relatief klein en om zoveel mogelijk tekst en beeld kwijt te kunnen worden drie muren gebruikt om foto’s en film op te projecteren. Er hangen schilderijen waar iPads bij staan en waarop veel informatie over de schilderijen, en de tijd waarin ze geschilderd werden, wordt gedeeld. Ook is er een heel gedetailleerde tijdlijn, waarop zowel het leven van Johan Maurits als ook de geschiedenis van de West Indische Compagnie en de ontwikkeling van de slavenhandel wordt verteld. Veel informatie op een klein oppervlak dus.

Het verhaal van de tentoonstelling blijkt een groot verhaal te zijn.

Johan Maurits

Johan Maurits ging naar Brazilië en heeft ervoor gezorgd dat daar suikerplantages werden gesticht en er suiker naar Europa kwam. In feite is met het geld dat met de suiker werd verdiend, het Mauritshuis gesticht. Aan het begin van de tentoonstelling staat een maquette van het Mauritshuis dat gemaakt is van suikerklontjes, als je net binnenkomt ziet dat er heel schattig uit, later weet je wat er allemaal gedaan is om suiker naar Europa te krijgen.

Slavernij

Om aan goedkope arbeidskracht te komen, maakte Johan Maurits de lokale bevolking slaaf en liet hen voor hem werken. Om zijn nieuwe bezit vast te leggen werden de slaven gebrandmerkt met zijn naam. Mensen die vóór de komst van Johan Maurits naar Brazilië vrij en autonoom konden bewegen, moesten nu voor hem werken en werden zijn eigendom.

Suikerplantages

Nadat de Portugezen het bewind over Brazilië van de Hollanders overnamen, werden de praktijken uit Brazilië naar Suriname verplaatst, en met de opgedane kennis en ervaring werden nog efficiëntere suikerplantages gesticht. Pas nu valt het boek van Cynthia MacLeod, ‘Hoe duur was de suiker’ voor mij in zijn historische context.

Slavenhandel

Één van mijn voorvaders was zeekapitein en is overleden aan Kaap de Goede Hoop. Toen ik jaren geleden in Kaapstad was, ben ik in het plaatselijke archief op zoek gegaan naar zijn verhaal. Ik heb niet veel over hem gevonden, maar was wel in de gelegenheid om te bladeren door zogenaamde passageboeken. Hierin staat beschreven welk schip in Kaapstad aankwam, wie de kapitein was, waar men vandaan kwam en naartoe ging en welke handel er aan boord was.
Ik kan me zo voorstellen dat er een gebouwtje in de haven stond waar alle kapiteins zich moesten melden en hun gegevens met de dienstdoende ambtenaar deelden. Met afschuw las ik dat meerdere schepen dezelfde handel aan boord hadden: slaven.
Meerdere schepen met slaafgemaakte mensen waren onderweg van Madagaskar naar Brazilië. Veel van de slaven aan boord overleefden de oversteek van de Atlantische Oceaan niet. Zo komt de slavernij wel heel dichtbij. Heel naar.

Zwarte bladzij

Hetzelfde gevoel kreeg ik bij de tentoonstelling in het Mauritshuis. En ik weet wel dat het onderdeel van onze geschiedenis is, maar waar er andere historische gebeurtenissen zijn waar we trots op kunnen zijn, is dit toch wel een hele zwarte bladzijde. Ik vond het zo naar om te beseffen hoe er blijkbaar een gevoel van superioriteit heerste ten aanzien van de lokale bevolking en dat men dacht vrijelijk over het leven van een ander te kunnen beschikken.

Activiteiten

Het Mauritshuis erkent deze gevoelens en organiseert verschillende activiteiten waar dieper op de koloniale geschiedenis ingegaan wordt. Wat ik heel mooi vind is dat er op 1 juli, de dag waarop Keti Koti wordt gevierd en er wordt stilgestaan bij de afschaffing van de slavernij, een speciaal programma wordt georganiseerd.

Een tentoonstelling die blijft hangen

Door de bewegende beelden komt het hele verhaal van de slavernij in beweging en nóg beter bij je binnen dan wanneer je alleen plaatjes of prenten zou zien. Het is een tentoonstelling die je aan het denken zet, en dat is positief.
Dit is geen tentoonstelling waar je even naar toe gaat, van geniet en waarna je weer met je dagelijkse leven doorgaat. Dit is een tentoonstelling die blijft hangen, die je aan het denken zet en is daardoor zeker de moeite waard om te gaan bekijken.

De tentoonstelling ‘Bewogen Beeld’ is nog te zien tot en met 7 juli 2019
kijk voor openingstijden en het randprogramma op https://www.mauritshuis.nl/nl-nl/ontdek/tentoonstellingen/bewogen-beeld/bewogen-beeld-programma/