Toegankelijke ontwerpen

In 1421 en 1452 werd Amsterdam, destijds voornamelijk bestaande uit houten huizen, grotendeels verwoest door meerdere stadsbranden. Dit leidde tot het verbod op houten gevels en rieten daken: alle nieuwe gebouwen in de stad moesten voorzien zijn van bakstenen muren en keramische dakpannen. Aanvankelijk haalden architecten hun inspiratie uit de renaissancestijl, zoals nog duidelijk terug te zien is in de trapgevels van vele Amsterdamse grachtenpanden. Maar gaandeweg de jaren ontwikkelde zich een vernieuwende stijl: de Amsterdamse School.

De stijl van de Amsterdamse School onderscheidt zich door het gebruik van veel baksteen, evenals het toepassen van decoratief metselwerk, gevels met versieringen, laddervensters en details van smeedijzer. De bouwstijl komt voort uit het expressionisme en leent esthetische elementen van jugendstil (art nouveau) en art deco. Met het creëren van een allesomvattende architecturale beleving als doel, ging de aandacht van de ontwerpers uit naar zowel het interieur als exterieur van ieder gebouw. Vanwege de socialistische idealen van de oprichters, werden veel woonwijken voor de arbeidersklasse, overheidsinstellingen en scholen gebouwd in de stijl van de Amsterdamse School. In de Amsterdamse Rivierenbuurt zijn er nog veel gebouwen in deze architecturale stijl te vinden.

Amsterdams eigen bouwstijl

De Amsterdamse School ontstond tussen 1910 en 1930 in het Amsterdamse kantoor van de gerenommeerde architect Eduard Cuypers. Hoewel Cuypers niet de oprichter van de bouwstijl was, schepte hij een omgeving waarin creativiteit en innovatie vrij baan hadden. Drie van zijn werknemers – Michel de Klerk, Johan van der Mey en Piet Kramer – groeiden uit tot de grondleggers van de Amsterdamse School-beweging.

In 1911 werd Van der Mey aangewezen als de eerste 'esthetische adviseur' van de gemeente Amsterdam. Hij kreeg de opdracht om het Scheepvaarthuis te ontwerpen, een gebouw dat zou dienen als het hoofdkantoor van de zes grootste rederijen van de stad. Uiteindelijk liet Van der Mey, in samenwerking met De Klerk en Kramer, een indrukwekkend architectonisch meesterwerk in de stijl van de Amsterdamse School achter.

Museum Het Schip

Op het Spaarndammerplantsoen in Amsterdam vind je drie monumentale volkswoningbouwcomplexen van Michel de Klerk: het bekendste blok wordt in de volksmond 'Het Schip' genoemd. Het Schip is ontworpen in 1919 en bestaat uit 102 appartementen voor arbeidersgezinnen, een kleine ontmoetingshal en een voormalig postkantoor dat nu dienst doet als museum ter ere van de Amsterdamse School-beweging. 

Museum Het Schip organiseert regelmatig rondleidingen langs de belangrijkste bouwwerken van de Amsterdamse School en op zondagen is er een speciale rondleiding door het Scheepvaarthuis. Als je zelf op pad wil gaan, bekijk dan hieronder een selectie van de meest iconische locaties – of bezoek Het Schip voor meer inspiratie.