Tekst: Inger van der Ree 

Op 1 september 1966 verscheen het eerste nummer van de Uikrant, toen nog 8 Vandaag, Uit-krant voor Amsterdammers geheten. Oprichters Kors van Bennekom (83, rechts op de foto) en Martin van Duynhoven (74) werkten respectievelijk 25 jaar en 41 jaar voor de krant. 'De Uitkrant was een bom in een stille vijver.'

Oprichters Uitkrant: Kors van Bennekom en Martin van Duynhoven - I amsterdam

Ontstaan van de Uitkrant

Martin van Duynhoven: ‘Jan Huckriede, de directeur van het Kunstmaand Orkest, nu het Nederlands Philharmonisch, wilde in 1966 publiciteit voor zijn orkest. Samen met zijn buurman Ruud Schoonman, die een drukkerij had, wilde hij een krantje dat de gewone man het theater in zou krijgen. Schoonman was geïnspireerd door Hitweek, het populaire krantje waarin Willem de Ridder popmuziek besprak. Ik hielp De Ridder met de vormgeving. Op een gegeven moment vroeg Schoonman mij of ik niet nog zo’n krantje wilde maken, maar dan over cultuur in Amsterdam.’

Kors van Bennekom: ‘Schoonman kende van zijn studie Politicologie aan de Universiteit van Amsterdam iemand die goed kon schrijven; dat was Wim Klinkenberg. Het leek Klinkenberg wel leuk hoofdredacteur te worden. Klinkenberg vroeg daarop mij weer, omdat hij mij kende van onze tijd bij de krant De Waarheid. Dus: Klinkenberg schreef, Van Duynhoven deed de vormgeving en ik fotografeerde. Onze redactie was geboren.’

Martin van Duynhoven: ‘Wij kregen daarna vrij spel van Schoonman en Huckriede.’

De allereerste Uitkrant

Martin van Duynhoven: ‘Eerst heette het 8 Vanavond, omdat voorstellingen destijds om acht uur begonnen – dat had Klinkenberg bedacht. De krant bevatte foto’s en stukjes over de zes culturele instellingen die in Amsterdam bestonden.’

Kors van Bennekom: ‘Het was een bom in een stille vijver; de toneelwereld had in de jaren zestig een incrowd sfeer. Veel acteurs vonden het niks dat ik een repetitieruimte binnenliep met mijn camera. Na het eerste nummer veranderde dat, ze kregen vertrouwen in ons. Het leuke was dat Huckriede al snel merkte dat er meer klanten naar zijn orkest kwamen. Bezoekers die na het eerste deel van een concert gingen klappen, terwijl er nog drie delen kwamen. Wisten die mensen veel, die waren nog nooit naar een klassiek concert geweest! Het doel van de Uitkrant was bereikt: cultuur verspreiden onder het gewone volk.’

Uitkrant 50 jaar allereerste Uitkrant Amsterdam

De Uitkrant maken in 1966

Martin van Duynhoven: ‘Een nieuwe Uitkrant maken begon altijd met de foto’s van Van Bennekom, hij informeerde bij culturele instellingen naar hun programma en ging op pad. Die foto’s spreidde hij uit op tafel, bij een van ons drieën thuis – omdat we nog geen redactie hadden. Dan kozen we de mooiste uit, en op basis daarvan ging Klinkenberg stukjes tikken. Daarna ging ik vormgeven. Dat was me een klus zonder pc! De teksten bestelde ik bij een zetterij, de koppen plakte ik, letter voor letter, met de hand erin. Soms ging dat recht en soms wat minder, haha.’

Kors van Bennekom: ‘De tafel lag vol met vellen en als het tochtte vloog alles door de kamer.’

Martin van Duynhoven: ‘De stukken van Klinkenberg, de herkenbare foto’s van Van Bennekom en mijn eigenwijze vormgeving; samen kreeg dat in die tijd een zekere cultstatus. We hadden altijd plezier. Klinkenberg las tijdens de productie van de krant de kinderpagina voor. Dan zaten ik en mijn assistente – toen de redactie een beetje was uitgebreid – glimlachend te luisteren.’

Hoofdredacteuren

Martin van Duynhoven: ‘Er zijn aardig wat hoofdredacteuren geweest! Ik ging fluitend naar mijn werk om met Klinkenberg samen te werken. Een bijzondere, kritische journalist. Martin van Amerongen, die hoofdredacteur werd in januari 1992, bemoeide zich nergens mee en kwam eens per maand vertellen hoe het moest. Hij rookte twee dikke sigaren, en had zijn salaris weer binnen, haha. Bij die behoorlijk schilderachtige vergaderingen zat iedereen met zijn oren te klapperen.’

Van krant naar magazine

Martin van Duynhoven: ‘In de jaren tachtig ontstond bij veel redacties al het idee dat je moest “vernieuwen”, dat was een toverwoord. Het meest afwijkende wat je kon verzinnen was van de A3-krant een tijdschrift maken. Dat gebeurde in 1999. Veel mensen vonden dat tijdschriftformaat handig. Toch zie ik in de trein iedereen nog met een A3-krant op schoot zitten! Maar ik vind altijd dat ik met de tijd mee moet gaan, en die veranderde, dus veranderde ik mee.’

De Uitkrant van nu

Kors van Bennekom: ‘Ik vind hem te veel lijken op allerlei andere soorten tijdschriften die we in de bus krijgen. Maar handig is hij nog steeds.’

Martin van Duynhoven: ‘Het artistieke idee, het stoeien met rare vormgeving en ongebruikelijke letters, is weg. Dit ademt de tijdsgeest van nu. Er staat veel in, niet alles natuurlijk. Er gebeurt tegenwoordig zoveel in Amsterdam.’

Uitkrant 2016

Theater

Kors van Bennekom: ‘Het Publiekstheater vond ik een goede toneelgroep. Daar fotografeerde ik veel voor. De goede mens van Sezuan, van Bertolt Brecht, vond ik een prachtig stuk van ze. Ik vond acteurs fotograferen geweldig. Ik heb in 1993 een boek uitgegeven, Twee planken en een hartstocht, 35 jaar theaterfotografie, met daarin foto’s van beroemde theaterdieren zoals Lou Landré, Edith Piaf, Conny Stuart en Wim Kan. Inmiddels ben ik uitgefotografeerd. Ik kreeg vijf jaar geleden een fietsongeluk en een spierziekte en ben daardoor niet meer zo mobiel als voorheen.’

Concert

Kors van Bennekom: ‘Het concert van de pianist Arthur Rubinstein in 1969 in het Concertgebouw was legendarisch. Hij speelde in zijn eentje op het immense toneel. Zo breekbaar. Mijn vrouw en ik waren tot tranen toe geroerd. Ik had altijd mijn camera bij me. Tijdens het concert ben ik hem gaan fotograferen. Je kon in het Concertgebouw de grote trap achter het podium oprennen; dan had je een geweldig beeld. Die foto is in de Uitkrant terechtgekomen. Nu zit hij samen met mijn 13.000 andere foto’s in het archief van het Nederlands Fotomuseum.’

Martin van Duynhoven: ‘Ik ben jazzdrummer, ik kom nog steeds in het Bimhuis. Ik hou van moderne stijlen van geïmproviseerde muziek, dus ik ga graag luisteren naar nieuwe bands uit New York en omstreken.’

Café

Martin van Duynhoven: ‘Café De Pels, in de Huidenstraat. Ik kom daar al sinds de oprichting. Het is een goed functionerend Amsterdams café midden in de 9 Straatjes. Nu ben ik van mening dat je die doorgaans beter kunt mijden, omdat ze zijn veranderd in een poppenkast, maar dit café is nog steeds een toonbeeld van rust. Net als vroeger zitten er voornamelijk muzikanten, journalisten en schrijvers. Met tegenwoordig hier en daar een toerist natuurlijk.’

Amsterdam in 1966 en in 2016

Kors van Bennekom: ‘Amsterdam is mooier geworden. Kleine buurtpleintjes als het Beukenplein stonden vroeger stampvol met auto’s. Nu zie je overal bomen en bankjes.’

Martin van Duynhoven: ‘Noord is natuurlijk ook totaal veranderd, dat was een vergeten plek voor Amsterdammers.’

Kors van Bennekom: ‘Mijn vrouw en ik woonden eerst in Schellingwoude, in Noord. Nu wonen we in Oost. We hadden onze hielen nog niet gelicht of ze begonnen met het bouwen van een prachtige bioscoop aan het IJ.’

Martin van Duynhoven: ‘Dat agressieve fietsgedrag van iedereen vind ik een nadeel ten opzichte van vroeger. Mensen die commentaar leveren als je te lang voor het stoplicht wacht. Vroeger was dat wel anders, haha. Niet dat ik toen fietste hoor, ik reed altijd auto. Ik reed zelfs gewoon óver het Leidseplein!’

Kors van Bennekom: ‘Ik wel, ik fietste me het apezuur. Altijd met mijn fotokoffer voorop.’ 

Bekijk hier ook het speciale 50 jaar Uitkrant persbericht.