Mysterie van de stompe toren

Over de ‘stompe’ bovenkant van de toren, doen veel verhalen de ronde. De meeste historici denken dat hij altijd plat is geweest. Ransdorp was in de zestiende eeuw een rijk dorp, waar scheepvaartondernemers woonden. Volgens sommigen bouwden zij een platte uitkijktoren met klok, om inwoners te kunnen waarschuwen bij gevaar. Anderen denken dat de grond te drassig was, waardoor de toren verzakte tijdens het bouwen, en men de spits er niet op durfde te zetten. De meest gehoorde verklaring voor de platte top is echter dat het geld op was. Tegen het einde van de bouwperiode ging het minder goed met Ransdorp.

 

Ontwerp tot restauratie van de N.H.-kerk te Ransdorp, 1876. (Stadsarchief collectie bouwtekeningen).

‘Schatkist’ van Waterland

In de Ransdorper Toren werden in de zeventiende eeuw archiefstukken van de Waterlandse dorpen en tolhuisgelden bewaard. Dat gebeurde in een kluis met drie deuren: een gouden, een houten en een koperen. Van een gouden deur ontbreekt ieder spoor, de andere twee zijn er nog. Om de deuren te openen moesten drie landgraven met ieder een eigen sleutel komen. Eind negentiende eeuw diende een nis in het bouwwerk ook als gevangenis.

 

Kerk Ransdorp gezien van zuid-oostelijke richting, 1925.

Open voor publiek

De Ransdorper Toren is open voor publiek. Vanaf het dak hebben bezoekers uitzicht over Waterland en Amsterdam. Het naastgelegen kerkgebouw (1718-1720) is in 2006 gerestaureerd. De grafzerken in de vloer, de preekstoel, het doophek, het kerkorgel en de kroonluchter zijn origineel.

 

Kerk met stompe toren. Foto: E. van Eis, Stadsdeel Noord.

Het Raerop steekt de stompe kruin,
Des breeden torens prat naar booven,
Daar 't in den Waterlandschen tuin,
Vol grasrijk land legt als verschooven.
-Daniel Willink