Religieuze tolerantie

Vanaf 1585 kwamen Spaanse en Portugese joden naar de handelsstad Amsterdam. Zij waren gevlucht voor de inquisitie. In tegenstelling tot grote delen van Europa werden joden hier niet belemmerd in hun religieuze tradities. De eerste synagogen stonden langs de Houtgracht, het huidige Waterlooplein.

 

De Portugese Synagoge met het standbeeld van de Dokwerker, 1999

Model van de tempel

Enkele welgestelde leden van de Portugees joodse gemeenschap maakten het in 1671 mogelijk een nieuwe synagoge van ongekende omvang te bouwen. Het ontwerp van stadsbouwmeester Elias Bouwman (1638-1686) was gebaseerd op een model van de bijbelse tempel in Jeruzalem, met het Heiligste der Heilige in het midden van een omsloten voorhof. Door oorlogen en een grote storm duurde de oplevering tot 1675.

 

De Portugees-Israëlitische Synagoge, gezien van het voorplein. Tekening: H.P. Schouten, 1765

Rabbijn Aboab

Boven de ingang van de synagoge staat de Hebreeuwse tekst: ‘In Uw grote goedheid treed ik binnen in Uw huis’. Daarin zijn het jaar 5432 (1672) en de naam van de initiatiefnemer, rabbijn Aboab, verwerkt. Het interieur is grotendeels in originele staat. Centraal staat de hegal, of heilige ark, waarin eeuwenoude torahrollen worden bewaard. In het midden van de synagoge staat de teba waar tijdens diensten de torah wordt gelezen. De bovengelegen vrouwengalerij wordt gedragen door 12 zuilen, de 12 stammen van het volk Israëls symboliserend.

 

Het gebouw was verlicht met kaarslicht en had geen verwarming. Foto: Roeland Koning

Wintersynagoge

De synagoge is nog altijd in gebruik. In de winter worden diensten gehouden in een kleine synagoge aan het voorhof. Het meubilair dat hier staat is afkomstig uit een eerdere synagoge die in 1639 aan de Houtgracht werd ingewijd. In de laagbouw bevind zich tevens, ‘Ets Haim’ (Boom des Levens), de oudste nog functionerende joodse bibliotheek ter wereld.