De Pelikaan

De Portugees joodse gemeente had een eigen zorgcircuit. Vanaf 1833 beschikte het over een ziekenhuis aan het Rapenburgerplein. Een gevelsteen met ‘De Pellekaen’ herinnert nog aan de vroegere eigenaar. Dit symbool van de pelikaan met haar jongen verwijst naar de drie Portugese synagoges die in 1639 zijn samengevoegd tot één joodse gemeente.

 

Portugees-Israelitisch Ziekenhuis aan de Henri Polaklaan, gebouwd in 1916. Foto: Jan van Dijk.

Patiënten en oude vrouwen

In 1916 werd in de lommerrijke Plantage een nieuw ziekenhuis gebouwd door architect Harry Elte (1880-1944). Het was de kleinste van drie joodse ziekenhuizen in de stad, waardoor het bekend stond om de aandacht voor de patiënten. Links van het ziekenhuis bevond zich een tehuis voor oude Portugees joodse vrouwen. In datzelfde pand woonde ook het verplegend personeel. Boven de ingang is weer een gevelsteen van een Pelikaan met jongen geplaatst.

 

Het Joods Bejaardentehuis Beth Sjalom (verhuisd in 1979). Foto: Roeland Konings.

Sterilisaties

Nadat begin 1943 alle joodse zorginstellingen in Nederland door de bezetter waren leeggehaald, mocht dit ziekenhuis langer open blijven. Het werd het toneel van gedwongen sterilisaties. Gemengd-gehuwde joodse mannen hoefden niet op transport wanneer zij zich lieten opereren. De dienstdoende chirurgen hebben, naar verluidt, vele nepoperaties uitgevoerd.

Beth Sjalom

Na de oorlog heeft deze plek weer een joodse bestemming gekregen. Het werd het onderkomen van het joodse bejaardenhuis Beth Sjalom (Huis van Vrede). In 1979 is dit tehuis overgeplaatst naar Osdorp en is later verhuisd naar Buitenveldert. Het voormalige ziekenhuis met 61 wooneenheden dient nu als jongerenhuisvesting.