De eerste vestiging

De joodse gemeenschap heeft zich vanaf 1600 in Amsterdam gevestigd. In tegenstelling tot veel andere Europese landen mochten joden in Nederland hun religie vrij beoefenen. De eerste synagogen bevonden zich op het voormalige eiland Vlooyenburg, waar nu de Stopera (stadhuis en opera) staat.

 

Joods Historisch Museum, 1989. Foto: Stadsarchief Amsterdam

De Grote Synagoge

De groeiende gemeenschap besloot in de tweede helft van de 17e eeuw tot de bouw van de Grote Synagoge, op de hoek van de huidige Nieuwe Amstelstraat en het Jonas Daniël Meijerplein. Het ontwerp in de stijl van het Hollands Classicisme is vermoedelijk van stadsbouwmeester Daniël Stalpaert (1615-1676). In de later toegevoegde entree bevond zich het mikwe, het rituele bad.

 

Voormalige "Nieuwe Synagoge" met lichtkoepel, nu onderdeel van het Joods Historisch Museum

Uitbreiding

Met de toenemende behoefte aan ruimte voor gebed en samenkomst werd boven de toenmalige vleeshal, waar koosjer (ritueel goedgekeurd) vlees werd bereid, een tweede synagoge ingewijd: de Obenne Sjoel. Het woord sjoel is afgeleid van het Duitse woord Schule = school. De derde synagoge, de Dritt Sjoel, bood ruimte aan leslokalen voor de studie van de joodse leer. Ten slotte verrees de Nieuwe Synagoge met sierlijke lichtkoepel van architect G.F. Maybaum.

 

Deel van het interieur van het huidige Joods Historisch Museum. Foto: Stadsarchief Amsterdam

Verval en een nieuw begin

Het gebruik van deze synagogen was sinds de jaren 1920 afgenomen. Veel joden verlieten de jodenbuurt en verhuisden naar Amsterdam Oost of Zuid. De grote klap werd echter toegebracht door de jodenvervolging in de Tweede Wereldoorlog. De synagogen waren volledig geplunderd en de gemeenschap gedecimeerd. Het duurde tot 1987 tot de gebouwen weer een joodse bestemming kregen met de komst van het Joods Historisch Museum.

.