Jan Pietersz Sweelinck (1562–1621)

De ‘Amsterdamse Orpheus’ was de bijnaam van Jan Pietersz Sweelinck, die tot ver buiten de landsgrenzen beroemd was als organist, componist en muziekpedagoog. Via zijn vele leerlingen uit Duitsland heeft Sweelinck zelfs invloed gehad op Johann Sebastian Bach. Sweelincks ouderlijk huis stond aan de Lange Niezel 15. Eenmaal op eigen benen ging hij in de Kalverstraat wonen. Sweelinck volgde rond 1580 zijn vader op als organist van de Oude Kerk, toen de belangrijkste kerk van Amsterdam. Tijdens de gereformeerde dienst mocht geen orgel gespeeld worden. Sweelinck gaf daarom concerten buiten de diensten om. Vaak waren er honderden toehoorders. Zijn salaris liep snel op, van honderd gulden per jaar tot 360 gulden in 1607, destijds een heel bedrag. Het stadsbestuur bood de gevierde musicus bovendien een huis in de Koestraat aan, waarvoor hij geen huur hoefde te betalen. Hij bleef er tot zijn dood wonen. Veel van Sweelincks werk is verloren gegaan en van sommige stukken is niet zeker of hij de componist is. Een vijftigtal orgel- en klavecimbelwerken is zeker van zijn hand. Ze zijn voor die tijd erg modern. Daarnaast schreef Sweelinck veel vocale muziek, zoals cantates en madrigalen. Hij zette bovendien alle 153 psalmen op muziek.

 

Jan Pieterszn Sweelinck, gravure door Jan Harmensz Muller, 1624. Foto: Stadsarchief Amsterdam.