Artis Schouwburg

Uit de nalatenschap van G.F. Westerman (1807-1890), medeoprichter en directeur van Artis, is in 1892 de Artis Schouwburg opgericht. Het theater ging al spoedig failliet. Een nieuwe eigenaar noemde het theater Hollandsche Schouwburg, omdat er voornamelijk oorspronkelijk Nederlandstalige stukken zouden worden gespeeld. Het werd een groot succes. Toneelschrijver Herman Heijermans (1864-1925) liet hier zijn toneelstukken in première gaan.

 

Hollandsche Schouwburg aan de Plantage Middenlaan. Foto: Stadsarchief Amsterdam

Joodse Schouwburg

Tijdens de Duitse bezetting werd het joden verboden theaters te bezoeken. Als uitzondering werd deze plek, toen Joodsche Schouwburg genoemd, speciaal bestemd voor joden. Joodse acteurs en musici die elders niet meer mochten optreden, verzorgden hoogwaardige voorstellingen voor een uitsluitend joods publiek.

 

Prent van de Artis Schouwburg, 1892. In 1894 werd het theater omgedoopt in Hollandsche Schouwburg

Verzamelplaats

In de zomer van 1942 werd deze plek ingericht als verzamelplaats voor joden uit Amsterdam en omgeving. Voor vele tienduizenden joden was dit de laatste verblijfplaats in Amsterdam, voordat zij naar Westerbork of andere kampen werden gedeporteerd. De Hollandsche Schouwburg werd bewaakt door SS-ers. In het gebouw werkte joods personeel (dokters en verzorgers) onder leiding van Walter Süskind (1906-1945). In het geheim heeft hij veel mensen helpen vluchten. Na het laatste transport op vrijdag 19 november 1943 werd de Schouwburg gesloten. Nederland was nu officiëel ‘Judenrein’.

 

Gedenkruimte met eeuwige vlam en namen van omgekomen joden. Collectie Joods Historisch Museum

Gedenkplaats

In 1962 is de schouwburg ingericht als gedenkplaats naar ontwerp van de joodse architect L.H.P. Waterman. Op de plaats van de voormalige theaterzaal en het toneel werd een open binnenhof gecreëerd waar een obelisk werd geplaatst op een voetstuk in de vorm van een liggende Davidster. In 1993 is in de voorhal een namenwand geplaatst met alle 6.700 familienamen van uit Nederland gedeporteerde en vermoorde joden. De gedenkplaats is dagelijks geopend; op de eerste verdieping is een kleine tentoonstelling.