Vriendenkring

In de negentiende eeuw ontstonden naast de officiële joodse gemeente diverse onafhankelijke religieuze genootschappen. Deze werden chewre, of vriendenkring, genoemd. Van het Hebreeuwse woord chaweer, vriend, is ook het Nederlandse woord gabber afgeleid. Zo’n vriendenkring organiseerde zelf synagogediensten en de studie van de joodse leer.

 

De Nieuwe Kerkstraat met geheel rechts de Sjoel van Neir Mitswoh Wetouro Or. Foto: Stadsarchief

Neir Mitswoh Wetouro Our

Eén van de oudste en grootste verenigingen was Neir Mitswoh Wetouro Or, oftewel ‘Het Gebod is gelijk een licht, de Leer gelijk een vuur’ [Spreuken 6:23]. Reeds vóór 1841 werden zelfstandige diensten georganiseerd. In 1913 kreeg de joodse architect Harry Elte (1880-1944) de opdracht een nieuw verenigingsgebouw met synagoge te bouwen aan de Nieuwe Kerkstraat 10-14. Deze synagoge bood plaats aan 192 mannen en 36 vrouwen.

 

De Nieuwe Kerkstraat 10-14. Foto: Stadsarchief Amsterdam

Fernandes Nuneshuis

Direct links van de synagoge markeren twee gevelstenen het Fernandes Nuneshuis. De Portugees joodse koopman Joseph Fernandes Nunes (1721-1788) liet bij zijn overlijden dit huis na voor de opvang van armlastige joodse vrouwen. De zorg voor de grote groep armen was een taak voor de joodse gemeente. Ook particulieren droegen hun steentje bij .

Ondergang

De chewresjoel is tijdens de oorlog volledig geplunderd. De bewoners van het Fernades Nuneshuis zijn in januari 1943 weggevoerd en omgebracht. De teksten op de gevelstenen waren na de oorlog onherkenbaar beschadigd. In 1995 zijn deze gerestaureerd.