Diamantindustrie

Amsterdam kende rond 1890 een grote diamantindustrie waarin zo’n 1200 arbeiders werkzaam waren. De omstandigheden waaronder zij werkten waren veelal slecht. In 1894 was de maat vol. Arbeiders liepen in een lange mars langs alle diamantfabrieken in de stad. De menigte verzamelde zich achter het Rijksmuseum. Daar werd besloten tot de oprichting van de Algemene Nederlandse Diamantbewerkers Bond (ANDB).

 

Henri Polaklaan 9, het Bondsgebouw van de Diamantwerkersbond A.N.D.B. Foto: Stadsarchief Amsterdam

Idealisme

De ANDB boekte vele successen. Zo kregen arbeiders in 1910 voor het eerst een week vakantie. Een jaar later gevolgd door de achturige werkdag. Voorzitter Henri Polak (1868-1943) en vice-voorzitter Jan van Zuthpen (1863-1958) wilden niet alleen de positie van arbeiders op de werkvloer verbeteren, maar hen ook maatschappelijk verheffen. Daarom werden de leden gestimuleerd zich cultureel te vormen.

 

Het interieur van het gebouw van de Diamantwerkersbond A.N.D.B. Foto: Stadsarchief Amsterdam

Burcht van Berlage

In 1900 kreeg de ANDB in de Plantage Franschelaan (tegenwoordig Henri Polaklaan) een monumentaal bondsgebouw, ontworpen door de architect H.P. Berlage (1856-1934). Het werd een burcht, van waaruit de vakbond de belangen van haar leden kon verdedigen. Schoonheid en harmonie vormden een integraal deel van het ontwerp, waarin tevens de idealen van de socialistische beweging tot uitdrukking kwamen. De allegorische wandschilderingen in de vergaderzaal zijn vervaardigd door R.N. Roland Holst (1868-1938).

 

Affiche van de Diamantwerkersbond door R.N. Roland Holst, 1904. Foto: Stadsarchief Amsterdam

NVV

In dit oudste vakbondsgebouw van Nederland is in 1905 het Nederlands Verbond van Vakverenigingen (NVV) opgericht, voorloper van de FNV. Nu huist hier het Centrum voor Arbeidsverhoudingen. Tijdens kantooruren is het gebouw toegankelijk voor publiek.